حج و عمره در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٤ - توضيحى درباره حدود حرم

توضيحى درباره حدود حرم‌[١]

محدوده حرم در احاديث و اقوال علما، يك بَريد[٢] در يك بَريد، تعيين شده است و چون هر بريد، چهار فرسخ شرعى‌[٣] است، مساحت تقريبى حرم، شانزده فرسخ مربّع مى‌شود.[٤] اين مساحت كه اندكى از مكّه بزرگ‌تر است، به عنوان حرم امن خداوند، شناخته مى‌شود و احكام ويژه‌اى دارد.

در تعيين حدود حرم از هر طرف شهر مكّه، گفته‌هاى گوناگونى وجود دارد[٥] كه مشهورترين و مقبول‌ترين آنها[٦]، حدود حرم را اين‌گونه بيان مى‌دارد:

از طريق مدينه به فاصله سه ميلى‌[٧] مكّه، اندكى پيش از تنعيم، از طريق يمن به فاصله هفت ميل در طرف اضاة اللبن، از طريق جدّه در مُنقطَعُ الأعشاش به فاصله ده ميل، از طريق طائف در راهى كه از عَرَفه و از داخل نَمِره مى‌گذرد به فاصله يازده ميل،[٨] از طريق عراق بر گردنه «خَلّ» در كوه مُقطَّع به فاصله هفت ميل و از طريق‌

[١]. ر. ك: آخر كتاب( نقشه شماره ٢).

[٢]. بَريد، مسافت شرعى‌اى است كه با طى كردن آن، نماز، قصر و روزه، افطار مى‌شود و تقريباً معادل ٥/ ٢٢ كيلومتر است.

[٣]. هر فرسخ شرعى، اندكى كمتر از ٥/ ٥ كيلومتر است.

[٤]. حرم به شكل مربّع نيست بلكه منظور، اين است كه مساحت حرم، به اندازه مربّعى است كه ضلعش يك بريد باشد.( مستمسك العروة الوثقى‌: ج ١١ ص ٢٨٧، مدارك الأحكام: ج ٨ ص ٣٧٩، جواهر الكلام:

ج ٧ ص ٤٠٠).

[٥]. أخبار مكّة، ازرقى: ج ٢ ص ١٣١ به نقل از أبى وليد، أخبار مكّة، فاكهى: ج ٥ ص ٨٩، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج ١ ص ٥٩؛ جواهر الكلام: ج ٧ ص ٤٠١.

[٦]. ر. ك: شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج ١ ص ٥٥، تاريخ الحرمين، عبّاس كراره: ص ٢٣.

[٧]. هر ميل، در حدود ١٨٠٠ متر است.

[٨]. صاحب جواهر الكلام( ج ٧ ص ٤٠١)، به نقل از سروجى، فاصله حدّ طريق طائف را هفت ميل ذكر مى‌كند و نووى( تهذيب الأسماء: ج ٣ ص ٨٢) رأى جمهور علما را همين مى‌داند.