حج و عمره در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٨٢ - توضيحى درباره حدود مسجد الحرام

توضيحى درباره حدود مسجد الحرام‌[١]

ابراهيم عليه السّلام حدود مسجد الحرام را تعيين كرد[٢]؛ ولى اين حدود، در دوران جاهليت فراموش شد و مكّيان به تدريج، در حرم و درون مسجد، به خانه‌سازى پرداختند.[٣] با قدرت گرفتن اسلام و افزايش جمعيت مسلمانان، توسعه مسجد و بازگشت به حدود اوّليه آن، ضرورى نمود. نخستين توسعه، به دست پيامبر خدا انجام گرفت‌[٤] و سپس عمر در سال هفده هجرى‌[٥] و عثمان در سال ٢٦ هجرى،[٦] توسعه‌هاى بعدى را انجام دادند. عبد اللّه بن زبير در سال ٦٥ هجرى و هنگام تجديد بناى كعبه، صحن مسجد را از شمال و جنوب، گسترش داد. وليد بن عبد الملك اموى نيز در سال ٩١ هجرى از جنوب، آن را به ناحيه «صفا» و «باب بنى مَخزوم» رساند و در شمال، ميان «حِجر اسماعيل» و «دارُ النَّدوه» تا «دارُ شَيبة بن عثمان» را توسعه داد.[٧] در دوران خلافت عباسى، ابتدا منصور در سال ١٣٧ هجرى شمال و غرب مسجد را توسعه داد و آن را تا «باب بنى سهم»[٨] رساند و سپس مهدى عباسى نخست در سال ١٦١ همه خانه‌هاى باقى‌مانده ميان مسجد

[١]. ر. ك: آخر كتاب( نقشه شماره ٤).

[٢]. ر. ك: ص ٧٧ ح ١٠١.

[٣]. تاريخ اليعقوبى: ج ١ ص ٢٣٩؛ الطبقات الكبرى: ج ١ ص ٧٠.

[٤]. ربيع الأبرار: ج ١ ص ٣٦٥.

[٥]. أخبار مكّة، فاكهى: ج ٢ ص ١٥٧، أخبار مكّة، ازرقى: ج ٢ ص ٦٩.

[٦]. أخبار مكّة، فاكهى: ج ٢ ص ١٥٨، أخبار مكّة، ازرقى: ج ٢ ص ٦٩.

[٧]. أخبار مكّة، فاكهى: ج ٢ ص ١٥٩، أخبار مكّة، ازرقى: ج ٢ ص ٧٠.

[٨]. أخبار مكّة، فاكهى: ج ٢ ص ١٦٢، أخبار مكّة، ازرقى: ج ٢ ص ٧٢.