حج و عمره در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥١ - ٤/ ٢ مقام ابراهيم و جايگاه آن

توضيح‌

آياتِ بيّنات (مورد اشاره در آيه پيش‌گفته)[١]، به نشانه‌هاى برجامانده از عهد قديم در مكّه گفته مى‌شود كه شامل: مقام ابراهيم، حجر الأسود و حِجْر اسماعيل است. اين سه، همان‌ها هستند كه در حديث پيشين‌[٢]، از آنها نام برده شده است.

برخى از مفسّران، حطيم، زمزم و اركان اربعه كعبه را نيز بر سه مورد ياد شده، اضافه كرده‌اند و حتى ديگر مكان‌هاى مقدّس مكّه و حرم (مثل مشعر و عرفات) را نيز از مصاديق «آيات بيّنات» دانسته‌اند.[٣] علامّه سيد محمد حسين طباطبايى، در تفسير الميزان، هر سه قسمت آيه، يعنى: «مقام ابراهيم» و «مَن دخله ...» و «للَّه على الناس ...» را در مقام بيان و توضيح همان «آيات بيّناتِ» يادشده در آغاز آيه مى‌داند.[٤]

٤/ ٢ مقام ابراهيم و جايگاه آن‌[٥]

١٨٠. پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله: خداوند، مكّه را فضيلت داد و بخشى از آن را برتر از بخشى قرار داد و فرمود: (از مقام ابراهيم، جايگاه نماز بگيريد).

[١]. تعبير« آيات بيّنات»، بنا بر قرائت مشهور آيه است؛ امّا ابن عبّاس، آن را« آيةٌ بيّنةٌ» قرائت كرده است( ر. ك: التبيان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ٥٣٧).

[٢]. الكافى: ج ٤ ص ٢٢٣ ح ١. نيز، ر. ك: الكافى: ج ٤ ص ٢١٠ ح ١، روضة المتّقين: ج ٤ ص ١١٣.

[٣]. الدرّ المنثور: ج ٢ ص ٢٧٠، التبيان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ٥٣٧، مجمع البيان: ج ٢ ص ٧٩٨.

[٤]. ايشان مى‌گويد: هريك از سه جمله( مقامُ إبراهيم) و( من دخله كان آمناً) و( و للّه على الناس حجّ البيت)، براى هدف خاصّى كه يا اخبار است و يا انشاى حكم، به كار رفته‌اند و كلمه« آيات» با آنها تشريح گرديده است. پس در مقام‌[ عطف‌] بيان هستند، همان گونه كه گفته مى‌شود: فلانى مرد شريفى است و سفره‌اش هميشه گسترده است و بر ما لازم است از او پيروى كنيم( الميزان فى تفسير القرآن: ج ٣ ص ٣٥٢).

[٥]. ر. ك: آخر كتاب( نقشه شماره ٥).