حج و عمره در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٥ - توضيحى درباره حدود حرم

جَعرانه در درّه آل عبد اللّه بن خالد، به فاصله نُه ميل.

البته اين فاصله‌ها تقريبى است و برخى، از روى دقّت نظر، فاصله دقيق اين حدود را تا ديوار مسجد الحرام نيز محاسبه كرده‌اند و به ذراع، بيان نموده‌اند كه مقدارى باندازه‌هاى يادشده، متفاوت است، به‌طور مثال، فاسى در بيان محدوده حرم از جهت طائف از راه عرفه مى‌گويد:

از ديوار بنى شيبه [در مسجد الحرام‌] تا عَلَمَين- كه نشانه حدّ حرم هستند-، از طرف عرفه، سى و هفت هزار و هفده ذراع كوچك (فاصله سر انگشت تا آرنج) است.[١]

شناخت و تعيين حدود حرم، بسيار مهم و در احكام فراوانى دخيل است و به علّت وجود انصابى كه از هر طرف به عنوان علامت بنا شده‌اند، تشخيص آن، در عمل، آسان است. اين انصاب، در همه سو، بجز سمت جدّه و جَعرانه، به دست حضرت إبراهيم خليل عليه السّلام و به راهنمايى جبرئيل عليه السّلام نصب گشته‌اند[٢] و در طول تاريخ، بارها تجديد بنا شده‌اند و از جمله تجديدكنندگان بناى آنها، مى‌توان به اسماعيل عليه السّلام و قُصَى بن كِلاب و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اشاره كرد. بعدها نيز خلفا، مكرّراً آنها را تجديد كرده‌اند.[٣]

تحقيقات معاصر نشان مى‌دهند كه اين علائم (انصاب)، هنوز پابرجا هستند و البته انصاب يا علائم شش‌گانه، تنها محدوده حرم را در راه‌هاى ورودى آن، تعيين و تحديد مى‌كنند و انصاب و حدود همه حرم، بسيار بيشتر است.[٤]

[١]. شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج ١ ص ٥٩.

[٢]. أخبار مكّة، فاكهى: ج ٥ ص ٢٢٥، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج ١ ص ٥٥، جواهر الكلام: ج ٧ ص ٣٩٦، المفصل في تاريخ العرب: ج ٦ ص ٤٤١.

[٣]. أخبار مكّة، ازرقى: ج ٢ ص ١٢٩، أخبار مكّة، فاكهى: ج ٢ ص ٢٧٣، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج ١ ص ٥٥، الكافى: ج ٤ ص ٢١١ ح ١٨.

[٤]. الحرم المكي الشريف و الأعلام المحيطة به: ص ٧١ و ٨٧.