مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨٣ - بررسی نظریه کانت

اخلاقی باشد، اگر مقصودش از غیر مشروط بودن این است که نفعی به خودش نرسد، میشود قبول داشت. اما اگر مقصودش این است که از نفع رساندن به غیر هم عاری باشد یعنی مشروط به نفع رساندن به غیر هم نباشد و انسان انجام تکلیف کند بدون آنکه از آن لذت ببرد، چنین چیزی محال است.

پس در واقع این توضیحی بود در اطراف آن نظریهای که میگوید: «معیار اخلاق، ایصال نفع به غیر است» و دیگری منکر میشود که چنین عملی محال است، و همچنین در اطراف نظریهای که میگوید «فعل انسان میتواند مطلق باشد» که ما میگوییم به یک معنا میتواند مطلق باشد و به یک معنا نمیتواند؛ به این معنا میتواند که از قید نفع خواهی برای خود آزاد باشد، و به این معنا نمیتواند که از قید نفع خواهی برای دیگری آزاد باشد و انسان از آن لذت نبرد.

همین جا ما آن مسئله وجدان انسانی را هم میتوانیم درک کنیم و معنایش را بفهمیم. بعضی قائل به وجدان فطری اخلاقی برای انسان هستند و بعضی دیگر قائل به چنین وجدانی نیستند و میگویند انسان آفریده شده برای اینکه نفع خود را بخواهد.

وجدان اخلاقی به معنای مورد نظر کانت درست نیست، ولی به این معنا که ذکر شد هیچ محال نیست و بهترین دلیلش وقوع کارهای اخلاقی است که منظور از آنها نفع رساندن به غیر است و افراد از کار خود لذت هم میبرند و از هدف خود شادند.