مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٥٧ - تعصب، سد راه علم

انسانها باید تقویت بشود.

در این مورد جای اینکه بخواهیم بحث زیادی بکنیم نیست، چون هرکس میداند که در اسلام دعوت به علم زیاد شده و تحصیل علم فوق العاده تشویق گردیده است و خود تاریخ اسلام حکایت میکند- و اشخاص بیغرض، همه تأیید کردهاند- که پیدایش تمدن عظیم اسلامی که از همان قرن اول پایه گذاری و آغاز شد- بلکه از زمان پیغمبر اکرم خواندن و نوشتن و باسواد شدن و تعلیم دادن و زبانهای مختلف یاد گرفتن شروع شد و از علوم دینی آغاز گردید و بعد به علوم طبیعی و علوم فلسفی، طب و غیره رسید- ریشهاش تشویق فوق العادهای بود که اسلام به تحصیل علم کرد و این برای مسلمین یک امر مقدس بود.

تعصب، سد راه علم

آنچه که مانع این مطلب است مسئله تعصب است، انواع تعصبها که جلو علم را میگیرد. و میدانیم که در اسلام با تعصب و عصبیت، شدید مبارزه شده. در نهج البلاغه خطبهای است به نام خطبه «قاصعه» که بزرگترین خطبههای امیرالمؤمنین است. اصلًا محور این خطبه تعصب و تکبر است، چون عرب تعصب زیادی دارد. امیرالمؤمنین با اعراب راجع به این خصلت تعصبشان شدید مبارزه میکند و بدیهای تعصب را ذکر مینماید که تعصب چنین و چنان است، و در آخر میگوید: اگر بناست انسان نسبت به چیزی تعصب داشته باشد فَلْیکنْ تَعَصُّبُکمْ لِمَکارِمِ الْخِصالِ تعصبتان در مورد خوبیها و فضیلتها باشد؛ نسبت به فضیلتها تعصب داشته باشید، نه نسبت به این امور که مثلًا من چرا بروم پیش فلان کس درس بخوانم، در صورتی که او پسر فلان شخص است و من پسر فلان کس و بابای او مثلًا نوکر خانه بابای من بود؛ اینجور تعصبهای احمقانه که در میان اعراب زیاد وجود داشته است. به قول مولوی تعصب، سختگیری است و سختگیری از خامی است: