انسانها محکوم به فنا بود. برای انسان لازم بوده که این قوّه به او داده شود. و حتی مدعی هستند که انسان که زیر آب میرود، با یکی از قوای شهوانی و میلهای مثبت به زیر آب میرود و با قوّه غضب بیرون میآید. زیر آب میرود برای اشتهایی که دارد که از آب لذت ببرد. ولی مدتی که ماند، نفسش بند میآید. اینجا جایی است که دفاع لازم است و قوّه خشم فرمان میدهد که بیا بیرون. اگر این قوّه نبود آدم که زیر آب میرفت و مورد تهاجم آب قرار میگرفت نمیتوانست از خود دفاع کند، یعنی انگیزهای در او نبود که از خودش دفاع کند. سایر دفاعها هم همینطور است. قوّه خشم در حدی که انسان از خود دفاع کند، حد وسط آن است؛ کمتر از آن باشد که انسان به صورت آدم ضعیف توسری خوری درآید، حد نقص و تفریط آن است، و بیشتر از آن باشد که انسان به صورت فرد مهاجمی درآید که میخواهد توی سر دیگران بزند، حد افراط آن است. این قوّه نه برای این است که انسان توی سر دیگران بزند، و نه برای این است که معطل بماند و از خود دفاع نکند.

همچنین غریزه جنسی هدفی دارد که طبق تحقیقاتی که به عمل آمده تنها بقای نسل نیست. در حیوانات اینطور است، ولی در انسان زوجی که با یکدیگر زندگی میکنند به تعبیر قرآن باید وِدادی بین آنها باشد، مودّت و رحمتی باشد، در حدی که به اصطلاح اساس یک خانواده به آن پایدار بماند و خانواده منشأ تولید نسل بشود و فرزندان در آن کانون بزرگ شوند. این یکی از غایات خلقت است. حال اگر غریزه جنسی برای این منظور به کار رود حد وسط آن است، زیادتر از آن به کار رود و مسئله تنوع طلبی و به تعبیر احادیث «ذوّاقیت» در کار باشد حد افراطش است، و کمتر از این حد متعارف نیز نقص آن است. همینطور است سایر قوای انسان.

این نظریه میگوید اگر این قوا- که حد آنها را با معیار غائیت میتوان شناخت- هرکدام در آن حدی که باید، باشند، در مجموع روح انسان زیبا میشود و اگر غیر از این باشد انسان روحی زشت پیدا میکند. فرق این نظریه با آن نظریهای که زیبایی را صفت فعل میدانست (یعنی انسان زیبا میشود به اعتبار فعلش) این است که آن نظر میگفت که به حکم سنخیتی که میان طالب و مطلوب هست، طالب زیبا هم زیباست ولی این نظر میگوید که نه، خود روح زیباست، از روح زیبا فعلی صادر میشود که به ناچار زیباست، معلول آن علت است. پس به یک نظر، انسان از فعلش زیبایی را کسب میکند، و به یک نظر دیگر فعل از انسان زیبایی را کسب