التَّفَکرُ [١] یا: لا عِبادَةَ کالتَّفَکرِ [٢] یا: کانَ اکثَرُ عِبادَةِ ابی ذَرٍ التَّفَکرُ [٣] و در این زمینه البته خیلی [آیه و روایت] هست و این غیر از مسئله تعلّم است. در تفکر، گذشته از نتیجهای که انسان از فکر خود میگیرد، فکر خود را رشد میدهد. در قرآن راجع به تفکر و تعقل، مطلب زیاد داریم. لزومی هم ندارد که بخواهیم آیات قرآن در این زمینه را جمع کنیم. خیلی موارد داریم که قرآن دعوت به تفکر و تعقل کرده است.

دعوت اسلام به تعلیم و تعلّم

و اما مسئله دیگر مسئله علم و تعلّم است که این دیگر فراگیری است که افراد از یکدیگر فرا بگیرند. خیال نمیکنم نیازی باشد که راجع به دعوت اسلام به تعلیم و تعلّم بحثی بکنیم، زیرا امر واضحی است. باید در حدود علم اسلامی و تعلیمات اسلامی بحث کنیم که آن علمی که اسلام دعوت میکند چه علمی است، و الّا همین که در اولین آیات وحی میفرماید:

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذی خَلَقَ. خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ عَلَقٍ. اقْرَأْ وَ رَبُّک الْاکرَمُ. الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. عَلَّمَ الْانْسانَ ما لَمْ یعْلَمْ [٤].

بهترین شاهد است بر عنایت فوق العاده اسلام به تعلیم و تعلّم. الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. قلم [مظهر] سواد و نوشتن است.

آیات دیگر:

هَلْ یسْتَوِی الَّذینَ یعْلَمونَ وَ الَّذینَ لا یعْلَمونَ [٥].

وَ قالَ الَّذینَ اوتُوا الْعِلْمَ وَیلَکمْ ثَوابُ اللَّهِ خَیرٌ لِمَنْ امَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً [٦].

[١]. در کافی، ج ٢/ ص ٥٥ به این صورت است: أفْضَلُ الْعِبادَةِ إدْمانُ التَّفَکرِ فِی اللَّهِ وَ فی قُدْرَتِهِ. [برترین عبادتها تفکر درباره خدا و قدرت اوست.][٢]. امالی طوسی، ج ١/ ص ١٤٥ [هیچ عبادتی مانند تفکر نیست.][٣]. بحار، ج ٧١/ ص ٣٢٣ [بیشترین عبادت ابوذر تفکر بود.][٤]. علق/ ١- ٥[٥]. زمر/ ٩ [آیا کسانی که میدانند با کسانی که نمیدانند مساوی هستند؟!][٦]. قصص/ ٨٠ [و کسانی که به آنها علم داده شده است گفتند: وای بر شما، ثواب خدا برای کسی که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده است بهتر است.]