مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٨ - پرستش چیست؟

روزه میگیرد، حج میکند، دعا میخواند، صله ارحام میکند برای خدا؛ اگر مقصود اعمال عبادی انسان باشد، توضیحش خیلی روشن است. عبادت مثلًا یک نوعش نماز است، نماز هم یک سلسله سخنها و اعمال و نیتهاست: رکوع است، سجود است، قیام است، ذکر و غیره است. ولی اگر پرستش، یک حقیقتی باشد که این اعمال که از طرف خدای متعال برای ما معین شده در واقع شکل دادن و قالب ساختن برای آن حقیقت و آن تجلّی فطری است که در ما وجود دارد، و به عبارت دیگر شکل و قالب و اندامی است که برای ما تعیین کرده و ساختهاند برای یک حقیقت که در ما وجود دارد، حقیقتی که ما چه بفهمیم و چه نفهمیم، چه توجه داشته باشیم و چه توجه نداشته باشیم در عمق فطرت ما وجود دارد، آری اگر پرستش این باشد- که همین هم هست- تعریفش یک تعریف سادهای نیست.

همانطور که قبلًا عرض کردیم، فیلسوفان از تعریف عدالت اظهار عجز میکنند، از تعریف زیبایی- که به قول آنها غریزهای است از غرایز بشر- اظهار عجز میکنند، حتی از تعریف علم اظهار عجز میکنند. شما اگر سراغ کتب فلاسفه بروید میبینید صد جور علم را تعریف کردهاند. یکی میگوید: علم از مقوله کیف است، دیگری میگوید: از مقوله اضافه است، سومی میگوید: اصلًا داخل در هیچ مقولهای نیست و ... تعریف کردن کارآسانی نیست، ضرورتی هم ندارد. ما وقتی بخواهیم وجود یک حقیقتی را درک بکنیم، توانستیم تعریف کنیم تعریف میکنیم، نتوانستیم نه. ولی همینطور که در عین اینکه نمیتوانیم زیبایی را تعریف کنیم یک چیزهایی در حول و حوش آن تشخیص میدهیم، در پرستش هم اموری را تشخیص میدهیم. در پرستش، توجه هست، تقدیس هست [١]. در عبادت، حمد و ستایش به کمالات هست. همانطور که یک بلبل وقتی در مقابل گل قرار میگیرد حالت ستایشگری به خود میگیرد، انسان آن حقیقت معبود را در عبادت ستایش میکند.

در عبادت، خارج شدن از محدوده کوچک خودی، خارج شدن از محدوده آمال و تمنّیات کوچک، محدود و موقت هست؛ و به عبارت دیگر در عبادت، انسان از

سُبْحانَ رَبِّی الْاعْلی وَ بِحَمْدِهِ و حتی با لفظ اللَّهُ اکبَرُ آن را قالب و شکل میدهیم؛ برتر و منزه از هرگونه نقصی و شائبه هر نقصی و هر نیستی.