در قرآن کریم میفرماید: خدای رحمان به موجب رحمانیت خودش انسان را آفرید و به او نطق و بیان آموخت [١]. به موجب همین قوّه بیان است که آدمیان منویات ضمیر خود را به یکدیگر میفهمانند و آنها را از فکر خود و اطلاع خود و حالت خود آگاه میسازند. به موجب همین قوّه بیان است که علم از فردی به فردی و از نسلی به نسلی منتقل میگردد. اگر این قوّه نمیبود برای بشر زندگی اجتماعی مقدور نبود.

این نعمت بزرگ به نوبه خود شکری دارد. شکر این نعمت به این است که زبان وسیله حقیقت گویی و راستگویی باشد نه وسیله دروغ و خلاف گویی یا غیبت و تهمت و سخن چینی و دشنام گویی. این زبان را که خداوند آفریده، برای این است که انسان آن را وسیله کشف حقیقت قرار دهد نه وسیله پوشانیدن حقیقت؛ باید وسیله هدایت و راهنمایی مردم واقع شود نه وسیله ضلالت و گمراهی و نفاق و دورویی.

علی علیه السلام میفرماید: از جمله اموری که در سنت الهی ثابت است این است که هیچ عملی از اعمال آدمی- ولو آنکه زیاد زحمت کشیده باشد- قبول نمیشود مگر آنکه چند خصلت را نداشته و یا اگر داشته توبه کرده باشد. یکی از آنها شریک قرار دادن برای خداست در عبادت و بندگی. کسی که غیر خدا را عبادت کند هیچ گونه عملی از او پذیرفته نخواهد بود. دیگری خون به ناحق ریختن است که یک نفر به حکم کینه شخصی و برای آنکه خشم خود را فرو نشاند، بی گناهی را بکشد. دیگری آن کس که عملی را که کس دیگر کرده به خودش نسبت بدهد. یکی دیگر آن کس که برای جلب رضایت مردم بدعتی در دین خدا ایجاد کند، یعنی چیزی را که از دین نیست جزء امور دین قلمداد کند و فکر مردم را از این جهت گمراه کند. یکی دیگر آدمهای دورو و دوزبان؛ در جلو روی یک نفر خودشان را دوست و صمیمی معرفی میکنند و در پشت سر طوری دیگر هستند، با هر دستهای که هستند میگویند ما جزء شما هستیم.

نیز علی علیه السلام از رسول اکرم صلی الله علیه و آله نقل میکند که فرمود: من از دو طایفه نسبت به امت خودم اطمینان دارم که از ناحیه آنها به امت من گزندی نمیرسد و نسبت به یک طایفه دیگر نگرانم و هرچه بر سر امت من بیاید از ناحیه این طایفه است. آن دو

[١]. الرحمن/ ٣ و ٤