مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٨ - دشمنان عقل

بعضی که قوّت یافتند و رشد نمودند اثر بعضی دیگر را خنثی میکنند.

امیرالمؤمنین علیه السلام جملهای دارد که مضمونش این است: یکی از اموری که با عقل انسان حسادت میورزد و دشمنی میکند خودپسندی اوست. و هم آن حضرت میفرماید: بیشتر زمین خوردنهای عقلها آنجاست که برق طمع جَستن میکند. امام صادق علیه السلام میفرماید: هوا و هوس دشمن عقل است. از این قبیل بیانات در آثار دینی ما باز هم هست. از همه اینها این حقیقت عالی استفاده میشود که هوسرانی و خودپسندی و طمع و تعصب و لجاج و خشم، همه دشمنان عقل میباشند. یعنی چه دشمنان عقل میباشند؟ یعنی اثر عقل را خنثی میکنند، روح بشر را تاریک میکنند، جلو بصیرت و نور قلب را میگیرند. این همان نمونه نزاع و تصادم جهان بزرگ است که در وجود آدمی موجود است. قرآن کریم عدهای را ذکر میکند و میگوید: چشم دارند و نمیبینند، گوش دارند و نمیشنوند، دل دارند و فهم نمیکنند. یا اینکه میفرماید: چشمها نابینا نیست، بلکه دلها نابیناست. مقصود از همه اینها این است که در این مردم حالات و صفاتی روحی موجود است که اثر عقل و دانش و بینش را در آنها خنثی کرده است، در اینها میل به تقلید از روش پدران و مادران است، تعصب و حمیت و لجاج دارند، منافع مادی و مطامع دنیوی آنها به آنها اجازه نمیدهد که در برابر حق تسلیم شوند. سعدی میگوید: