فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٥ - کار تبلیغاتی غیر از کار علمی است

ببینید چه خیامی اینجا درست میشود! در صورتی که اگر انسان باید به تاریخ مراجعه کند، باید همه آنچه را که تاریخ درباره خیام گفته است ببیند. دهها جمله دیگر در تاریخ وجود دارد همه بر ضد این جمله، دیگر کسی به آن کار ندارد. همان جمله را میآورد، تا آخرش هم بحث میکند، هر جور هم که دل خودش بخواهد قضیه را تفسیر میکند. آنها اینجورند.

- بعد از آن بحثی که در مورد طبقات داشت و اینکه این افکار و ایدئولوژی و جهان بینی همه از همان روابط تولیدی طبقاتی جامعه ناشی میشود، جملهای نقل کرده است: «اگر از اول تاریخ بشر دقت شود ایدئولوژی عبارت بوده است از عقاید راجع به حیوانات وحشی و چشم زخم آنها در دورهای که شکار حیوانات وحشی وسیله عمده تولید بوده، و بعداً عقاید موهوم راجع به زمین و فلاحت مثل تعلیمات زردشت در دوره کشاورزی بدوی، و بالاخره عقاید بدیهی و مسلّم تفوق اربابهای فئودال بر سروها که از بدیهیات اولیه به شمار میرفت.»

اینجا یک نکته دقیقی به نظر میآید و آن نکته این است که یک موقع هست- مثل بحثی که قبلًا داشتیم- میخواهیم عقاید و افکار را تعلیل مادی بکنیم، یعنی برای افکار ریشههای مادی در جهان ماده پیدا کنیم، مثلًا انگیزه اقتصادی، اینطور میخواهیم تعلیل کنیم. و یک موقع هست میخواهیم تعلیل طبقاتی بکنیم یعنی روابط حقوقی، فکری، جهان بینی و غیره را به روابط تولیدی برگردانیم که روابط تولیدی بالا گفت که دو طبقه مجزا هستند با خواستهای متفاوت، و منطبق با این خواستها آرمان و ایدئولوژی پیدا میکنند. حال اگر اینطور است اینها را چگونه میشود تعلیل طبقاتی کرد؟ مسائل مربوط به چشم زخم، زمین و فلاحت، تفوق اربابهای فئودال بر سروها. دوتای اول شاید جوابش مشکلتر باشد. تعلیل طبقاتی ایجاد این عقیده چیست؟ ایجاد این عقیده به چه عامل طبقاتی برمیگردد؟

استاد: آن را به شما جواب میدهند، برای اینکه آن دوره دوره اشتراک است، طبقه متعلق به بعد است. آن دوره هنوز دوره اشتراک اولیه است و چون مالکیت به وجود نیامده