يا حضور اولياء اللَّه سبب تخفيف آلام و مجازات‌ها مى‌گردد، و يا دفن انسان صالح و پاكدامنى كه داراى حسنات مهمى بوده است در يك مقبره سبب تخفيف مجازات گنهكاران آن گورستان مى‌شود.

اينها همه نيز اشاراتى است به شفاعت در عالم برزخ.

حتى نماز ميت و تقاضاى مغفرتى كه در ضمن آن براى مردگان مى‌شود مسلماً بى‌تأثير نيست، اين نيز نوعى شفاعت است.

بنابراين شفاعت محدود به عالم خاصى نيست، بلكه همه عوالم سه گانه را در بر مى‌گيرد، منتها جايگاه اصل و مهم شفاعت همان قيامت و در آستانه قرار گرفتن در برابر كانون عذاب الهى است.

سؤال‌

ممكن است گفته شود در روايات متعددى اين مضمون از امامان معصوم عليه السلام روايت شده است كه در مورد برزخ درباره شما بيمناكيم، چنانكه از امام صادق عليه السلام نقل شده است: (وَاللَّه ما اخافُ عَلَيْكُمْ الّا البَرْزَخَ، فَاذا صارَ الأمْرُ الَيْنا فَنَحْنُ اوْلَى بِكُمْ): «به خدا سوگند تنها از برزخ بر شما مى‌ترسم، ولى هنگامى كه كار به دست ما آيد (اشاره به قيامت است) ما به شما سزاوارتريم»!. [١]

در حديث ديگرى از همان امام عليه السلام مى‌خوانيم كه ضمن وعده شفاعت به مؤمنان خطا كار، فرمود:

(وَلِكنِّي وَ اللَّه اتَخَوَّفُ عَلَيْكُمْ في البَرْزَخِ): «ولى من به خدا در برزخ درباره شما بيمناكم»!.

راوى مى‌گويد: عرض كردم‌ وَ ما البَرْزَخُ؟ «برزخ چيست؟» امام فرمود: «القَبْرُ مُنْذُ حَينَ مَوِهِ الى يَوْمِ القِيامَةِ»: «برزخ همان قبر است از زمان مرگ تا روز قيامت». [٢]

ولى ممكن است اين روايات ناظر به مرحله خاصى از برزخ باشد يا اينكه اگر راه نجاتى براى بعضى در سايه مجاورت با اولياء اللَّه و مانند آن صورت گيرد جنبه استثنايى و محدود خواهد داشت و شامل همه كسانى كه لايق شفاعتند نمى‌شود.

٥- ايرادهاى عمده‌اى كه به مسئله شفاعت شده.

همان‌گونه كه در تحليل معنا شفاعت از ديدگاه قرآن و اسلام گفتيم شفاعت در اسلام مفهومى كاملًا

[١]. بحارالأنوار، جلد ٦، صفحه ٢١٤، حديث ٢.

[٢]. همان مدرك، صفحه ٢٦٧، حديث ١١٦.