مى‌رسد) و مانند آنچه در كلام اميرمؤمنان على عليه السلام آمده است كه وقتى خرده‌گيران ناآگاه رعايت مساوات در تقسيم بيت المال را بر امام عليه السلام خرده گرفتند و انتظار داشتند همانند زمان خليفه سوم در ميان افراد تبعيضى قائل شود تا پايه‌هاى حكومت خود را از اين طريق به گمان آنها محكم‌تر سازد امام فرمود: اتَأمُرُني انْ اطْلُبَ النَّصَرَ بِالجَوْرِ فيمَنْ وُلِّيتُ عَلَيْهِ، وَ اللَّه لااطُورُ بِهِ ما سَمَرَ سَميرٌ وَ ما امَّ نَجْمٌ في السَّماءِ!: [١] «آيا به من دستور مى‌دهيد كه براى پيروزى خود دست به ستم نسبت به كسانى كه تحت‌ حكومت منند بزنم، به خدا سراغ اين كار نمى‌روم مادام كه مردم شب‌ها به بحث مى‌نشينند، و ستارگان آسمان يكى بعد از ديگرى طلوع و غروب دارند».

در ابيات ساير زبان‌ها نيز تعبيراتى شبيه آن ديده مى‌شود كه هم كنايه از دوام و استمرار و ابديت است.

تنها سؤالى كه در اينجا باقى مى‌ماند اين است كه اگر آيه فوق اشاره به ابديت مجازات دارد استثنائى كه در پايان آيه آمده چه مفهومى مى‌تواند داشته باشد؟ «الّا ما شاءَ رَبُّكَ» (مگر آنچه پروردگارت بخواهد) زيرا ظاهر اين استثناء لااقل عدم ابديت عذاب در مورد گروهى از آنان است، بلكه احتمال دارد شامل همه آنان بشود و در اين صورت نتيجه معكوس مى‌دهد.

بعضى از مفسّران مانند مفسّر بزرگ مرحوم طبرسى در مجمع‌البيان در تفسير اين استثناء ده وجه از علماى تفسير نقل كرده كه چون بسيارى از آنها سست و بى‌اعتبار است از نقل آنها چشم مى‌پوشيم (مرحوم طبرسى نيز ظاهراً براى ذكر تمام اقوال به سراغ آنها رفته نه به عنوان پذيرش) و تنها قناعت به ذكر آنچه قابل توجه است مى‌كنيم:

نخست اينكه هدف از ذكر اين استثناء بيان حاكميت و قدرت مطلقه و مشيت كامله خداوند است كه گمان نكنيد اين خلود و ابديت بدون اراده او صورت گرفته، اگر بخواهد مى‌تواند همه چيز را دگرگون سازد، ولى اراده كرده كه اين گروه از دوزخيان تا ابد بمانند.

لذا همين تعبير در مورد بهشتيان در آيات قبل از آن آمده، در عين حال به دنبال آن مى‌فرمايد: عَطاءاً غَيْرَ مَجْذُوذٍ (اين عطائى است كه هرگز قطع نمى‌شود).

اين جمله به خوبى نشان مى‌دهد كه منظور از استثناء قطع عذاب يا نعمت نيست بلكه صرفاً براى‌

[١]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٢٦.