اين آيه به روشنى مى‌گويد: درهم و دينارهايى كه به صورت گنج در آمدند و در راه خدا هرگز مصرف نشدند در صحنه قيامت ظاهر مى‌شوند، و در آتش دوزخ گداخته خواهند شد و بر پيشانى و پشت و پهلوى زراندوزان مى‌گذارند، و به آنها مى‌گويند اينها همان گنجينه‌هاى شماست! (دقت كنيد).

در اينكه چرا اين اعضاء سه گانه را داغ مى‌نهند؟ بعضى گفته‌اند به خاطر اينكه قسمت عمده بدن را شامل مى‌شود. [١]

و بعضى گفته‌اند به خاطر اين است كه نخست در برابر مستمندان چهره درهم مى‌كشيدند سپس پهلوى تهى مى‌كردند و بعد پشت مى‌نمودند، لذا بر اين اعضاء سه گانه كه وسيله بى‌اعتنائى به محرومان بوده در آن روز داغ مى‌نهند.

و گاه گفته شده زراندوزان هنگامى كه به مقصود خود نائل مى‌شوند نخست آثار فرح در صورتشان نمايان مى‌شود، و بعد به خوردن از بهره اين اموال مشغول مى‌شوند به گونه‌اى كه پهلوهايشان بالا مى‌آيد، و از آن لباس‌هاى فاخر تهيه مى‌كنند و بر پشت مى‌افكنند، به همين دليل اين سه عضو محل مجازات آنهاست. [٢]

درست است كه اين آيه صريحاً تجسّم اعمال را بيان نمى‌كند، بلكه فقط حضور آن اموال را در آن صحنه نشان مى‌دهد، ولى همين تعبير مى‌تواند اشاره‌اى به مسأله تجسّم اعمال باشد، با اينكه ظاهراً اين سكه‌ها و اين اموال محو ونابود مى‌گردد ولى در آنجا حكم معاد، بازگشت مى‌نمايد و اعمال آنها به صورت داغ نهادن بر چهره و پشت و پهلو تجسّم مى‌يابند!

در اينكه منظور از كنز (گنج) در اينجا چيست؟ گفتگو بسيار است ولى بدون شك «كنز» مفهوم گسترده‌اى دارد كه هرگونه مال پر قيمتى را كه جمع‌آورى كنند و در جايى ذخيره و پنهان نمايند شامل مى‌شود.

با اين حال آيا مفهوم آيه اين است كه هركس ثروتى اضافه بر نيازمندى‌هاى زندگى جمع‌آورى كرده و كنارى بنهد، حرام است، و مشمول اين مجازات الهى خواهد شد؟ و يا اينكه آيه مربوط به كسانى است‌

[١]. مجمع البيان، جلد ٥، صفحه ٢٦.

[٢]. فخر رازى مجموعاً شش وجه در تفسير خود جلد ١٦، صفحه ٤٨ آورده است و در تفسير «روح‌المعانى» و «روح‌البيان» و «قرطبى» ذيل آيه مورد بحث نيز اشاراتى به اين وجوه ديده مى‌شود.