تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٠ - شرح آيات

/ ٦١ وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ «و آسمان را به نيرو آفريديم،» و أيد به معنى قوت و نيرو است، و شايد كلمه بنا الهامبخش آن باشد كه در آفرينش و استحكام آسمان و ارتباط ميان اجزاء آن تدريج در كار بوده است، و اين همه درباره آسمان صحت دارد.

وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ‌ «و ما اسباب فراخى را فراهم مى‌آوريم.» درباره معنى كلمه موسعون مفسران گونه گونه نظر داده‌اند: ابن عباس گفت معنى آن اين است كه ما تواناييم، و به قولى: سعه و گسترش در نزد ما است، و به قولى: ما رزق را بر آفريدگانمان گسترش مى‌دهيم، و ضحاك گفت

ما شما را بى‌نياز كرديم و دليل آن است: «على الموسع قدره»، و به قولى: ميان آن و زمين را وسعت داديم. [٤٠] شايد اين اختلاف دليل دشوارى فهم ظاهر آيه در آن محيط علمى است كه جز به زمين و اجرام آسمانى محدود آن از چيز ديگرى خبر نداشت، و ما اين گونه اختلاف را در بسيارى از آيات راهنماى به يك حقيقت كه در آن روزها غامض و غير قابل فهم به نظر مى‌رسيد، مشاهده مى‌كنيم.

ولى اين را مى‌دانيم كه معنى ظاهرى آيه آن است كه پروردگار تواناى ما بناى آسمان را پيوسته وسعت مى‌دهد، كه با حقايق علمى ذيل هم مطابقت دارد

١- اين كه زمين و كرات ديگر مواد اثيرى پراكنده در فضا را به خود جذب مى‌كنند، و تو گويى همچون دستگاههاى بزرگ پاكسازى هستند كه پيوسته به رفت و روب فضا اشتغال دارند و همين سبب رشد و نمو دايمى آن مى‌شود، و گاه گفته‌اند كه: حجم مواد پراكنده در فضا به اندازه حجم اجرام موجود در آن است.

يعنى براى آن كفايت مى‌كنند كه از آنها اجرامى تازه پديد آيد به شماره و بزرگى اجرام فعلى موجود و شايد بيشتر.

/ ٦٢ ٢- آسمان پيوسته در حال گسترش است و تو گويى كه روزى صورت‌