تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦٤ - شرح آيات

شده باشد؟

جواب آن است كه: از آن روى كه گوينده خدا است، و آنچه خدا اراده مى‌كند و وعده مى‌دهد، بدون چون و چرا حادث خواهد شد، و براى او يكسان است كه با صيغه ماضى سخن بگويد يا به صيغه‌هاى حاضر يا مستقبل، بدان سبب كه قادر بر تحقق بخشيدن به آن است، همچون اين گفته او تعالى وَ أَدْخَلْناهُمْ فِي رَحْمَتِنا إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ‌ «و در آورديمشان در رحمت خود چه آنان از صالحان‌اند»، [١٠٦] يا به صيغه مستقبل همچون گفته او تعالى وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ «و كسانى را كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند، و به زودى به بهشتهايى داخل كنيم كه از زير آنها نهرها روان است»، [١٠٧] يا به هر دو صيغه أَتى‌ أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ‌ «فرمان خدا رسيد، پس در آن شتاب مورزيد» [١٠٨] كه در آن وقوع امر خود را به صيغه ماضى «أتى» بيان كرده است تا چنان باشد كه گويى امر او عملا وقوع پيدا كرده است، ولى استدراك كرده و گفته است‌ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ‌ تا دليل بر عدم تحقق فعلى آن باشد.

آرى، نسبت به مخلوق چنين چيزى درست نيست كه اگر خيال انجام كارى را در آينده دارد، بگويد: آن كار را كردم (فعلت) يا به زودى خواهم كرد (سأفعل) بدان سبب كه اراده او محدود به چارچوب مشيت خدا است، و چه بسا كه اوضاع و احوال و گرفتاريها او را از پرداختن به آن كار باز دارد وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْ‌ءٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كانَ عَلِيماً قَدِيراً «و خدا چنان نيست كه هيچ چيز در آسمانها و زمين از آنچه مى‌خواهد انجام دهد او را ناتوان سازد، چه او داناى توانا است». [١٠٩] پس از اشاره قرآن به اين مطلب كه تكيه كردن متقيان ترسان از مقام‌