تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٨ - شرح آيات

شايد از «مسّ» چنان مفهوم ما شود كه آتش همه بدنهاى آنان را نمى‌سوزاند، بلكه پوستها را مى‌سوزاند كه اعصاب حساس در انسان در آنها توزيع شده است، و همين درد عذاب را افزايش مى‌دهد، و آيه كريمه ديگرى درباره آن چنين مى‌گويد كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ‌ «كه هر گاه پوستهاى ايشان پخته شود، آنها را با پوستهاى تازه جانشين مى‌كنيم تا عذاب را بچشند». [٦٨] [٤٩] اين عذاب بى‌حكمت و بى‌دليل نيست، و آن همچون مفردات ديگر وجود مقدّر شده از جانب خدا است، و اگر پرده را از پيش چشم و ديگر حواسّ ما بردارند، خواهيم ديد كه عمل بدى كه شخص مرتكب آن مى‌شود، خود همان جزايى است كه با آن رو به رو مى‌شود.

إِنَّا كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ «ما همه چيز را به اندازه آفريديم.»/ ٢٦٤ چون از امام على (ع) درباره اين باره پرسش كردند، چنين پاسخ داد

«خداى عزّ و جلّ مى‌گويد: ما هر چيز را براى اهل آتش به اندازه اعمالشان آفريديم»، [٦٩] و امام صادق (ع) گفت: «اين ردّى بر قدريّه است كه منكر تقديرات خدا شدند، و اين كه آيه درباره ايشان نازل شده است»، [٧٠] و بعضى با اين آيه بر آن استدلال كرده‌اند كه اعمال انسان نيز مقدّر شده است و چنان پنداشتند كه اين دليلى بر جبر است، در صورتى كه صحيح آن است كه هر چيز از جانب خدا مقدر مى‌شود، و يكى از تقديرهاى او اختيارى است كه آن را به آدمى بخشيده است.

آنچه به نظر مى‌رسد اين است كه اين آيه بيش از هر چيز حكمت خدا را در زندگى ثابت مى‌كند، كه معرفت يافتن به آن ما را دعوت به آن مى‌كند كه به مسئوليت ايمان آوريم، و جهان ديگر از بزرگترين تجلّيات آن است كه در آن مردمان به اندازه سعى و كوشش خود در معرض محاسبه قرار مى‌گيرند، و شايسته‌ترين جزاى‌