تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨٢ - شرح آيات

[٣٣- ٣٤] پرستش بتان (شرك به خدا) و خود پاكيزه شمارى (تزكيه نفس) توجيهاتى است كه انسان به آنها متشبّث مى‌شود، و توجيه ديگرى در تلاش براى تكيه كردن به بدلها تجسم پيدا مى‌كند، و مثلا صاحبان مال چنان مى‌پندارند كه چون مال خود را در راه خدا بدهند، آنان را از تطبيق ارزشها و ملتزم بودن به مسئوليت آزاد مى‌كند، يا مسئوليت ارتكاب كبائر و فواحش را از ايشان دور مى‌سازد.

هرگز چنين نيست.

أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى‌ «آيا آن كس را ديدى كه روى برتافت.» از ذكر خدا و به كار بستن حق و تحمل امانت، و سپس پاره‌اى از مال خود را بخشيد تا به خيال خود از مسئوليت فرار كند؟

وَ أَعْطى‌ قَلِيلًا وَ أَكْدى‌ «و اندكى مال بخشيد و سپس خوددارى كرد.» صاحب مجمع البيان گفته است كه آيات هفتگانه درباره عثمان ابن عفان نازل شده است كه صدقه و انفاق مى‌داد، پس برادر رضاعى وى، عبد اللَّه بن سعد بن ابى سرج به او گفت: اين چه كار است كه تو مى‌كنى؟ نزديك است كه ديگر هيچ چيز براى تو برجاى نماند، پس عثمان گفت كه: مرا گناهان فراوان است، و من با آنچه مى‌كنم خواستار رضاى خدا و عفو او مى‌شوم، پس عبد اللَّه به او گفت كه: شترت را با بارش به من ببخش و من متحمل همه گناهان تو مى‌شوم، پس آن را به او بخشيد و بر آن گواه گرفت و از انفاق خوددارى كرد. پس اين آيه نازل شد أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى‌ يعنى در روز احد كانون جنگ را رها كرد و اندكى بخشيد و سپس انفاق كرد تا اين آيه رسيد وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى‌ كه عثمان به آنچه نخست بر آن بود بازگشت، به روايت ابن عباس و سدى و كلبى و گروهى/ ١٨٦ از مفسران، [٧٧] و به قولى در شأن وليد بن مغيرة نازل شده است. [٧٨]