تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨ - شرح آيات

بيم دادنها و تهديدها او را از عذاب سخت بر حذر مى‌دارند؟ هرگز او را به حال خود رها نكرده‌اند و چنين است تا روز جدايى برسد كه در آن وعيد راستين در انتظار او است. پس بهتر آن است كه از آخرت بر حذر و بيمناك باشيم، و از آنچه موجب عذاب ما در آن جا مى‌شود پرهيز كنيم، و بدين گونه است كه حقايق سوگندهاى پيشين به حقيقت وعيدى كه بشر با آن مورد تهديد گرفته است، پيوستگى پيدا مى‌كند.

[٦] وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ‌ «دين و جزا وقوع پيدا خواهد كرد.» دين (آن جزاى كاملى كه اگر از پروردگار بترسيم به ما خواهد رسيد) حق است، و در موعد مقرر خود خواهد رسيد.

گفته‌اند: دين همان جزا است، و يوم الدّين روز جزا، و بنا بر اين دين- بر حسب اين نظر- در آخرت وقوع پيدا خواهد كرد.

ولى مثالهايى كه قرآن، در آنچه پس از اين مى‌آيد، از واقع تاريخ بشرى در دنيا مى‌زند، اختصاص به آخرت ندارد، و حتى كلمه عامّ دين دنيا را هم شامل مى‌شود. آرى، جزاى كامل و تمام در زندگى ديگر مى‌رسد، اما جزاى دنيا محدود است.

تقدير خدا مبتنى بر حكمت است، و تقسيم امر به توسط فرشتگان بر وفق همين تقدير صورت مى‌گيرد، پس چگونه ممكن است با سلوك بشر و خير و شرّى كه براى خود بر مى‌گزيند مربوط نباشد؟

/ ١٩ ايمنى و ترس، و پيشرفتگى و عقب ماندگى، و توانگرى و فقر، و تندرستى و بيمارى، و فراوانى و خشكسالى، همه فرمانبردار تقدير پروردگار حكيم است، و شايد فهم اين حقيقت درهايى از معرفت را در برابر انسان بگشايد، و كليدى براى حل كردن معماهاى آفرينش را در پيرامون وى در اختيار او قرار دهد، و در جستجوى علتها و سببها او را بر راه و روشى سالم استوار دارد، و سبب كوتاه شدن راه وى براى رسيدن به تمدن واقعى شود. آيا عقب ماندگى برخاسته از جدايى موجود ميان روش انسان و واقعيت او نيست، پس راه رهايى از آن شناختن پيوندهاى موجود ميان‌