تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١١٨ - شرح آيات

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِينَ‌ «بگو: چشم به راه باشيد كه من نيز با شما چشم به راه خواهم بود.» و تربّص به معنى انتظار است، ولى همراه با توقع حدوث حادثه‌اى، و از آن است گفته خداى تعالى لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌. [٤٣] كافران منتظر آن‌اند كه به محض مردن پيامبر (ص) رسالت به پايان برسد، در صورتى كه پيغمبر مى‌داند كه بهاء و درخشندگى رسالت او با گذشت زمان افزايش پيدا مى‌كند.

[٣٢] سپس قرآن به بيان عوامل حقيقى كفر ورزيدن به رسالت مى‌پردازد و در اين باره تأكيد مى‌كند كه تهمتهايى كه رسالت و رسول را به آن متهم ساخته‌اند، حتى در نزد سازندگان آنها اساسى ندارد، بلكه براى فرار از حق و گريز از مسئوليت به آنها متشبث شده‌اند.

أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلامُهُمْ بِهذا «يا خردهاى ايشان آنان را به اين كار فرمان مى‌دهد.» حلم جنبه عملى عقل است، و حليم كسى است كه در انديشه‌ها و ايستارهاى خود عقل را به خدمت گيرد،/ ١٢١ و انديشه‌هاى او از هيچ يك از ايستارهاى واكنشها و برانگيختن پاتكها برنمى‌خيزد. و نزد كافران برنامه‌ها و روشهاى عقلانى فراوان وجود دارد، ولى آنان از دايره آن بيرون رفته و به معارضه با او و متهم ساختن وى به كاهنى و ديوانگى يا شاعرى يا ساحرى او پرداخته‌اند، و اين نه بدان سبب است كه آنچه را كه با او است باطل يافته‌اند، بلكه نتيجه‌اى از طغيان و پيروى از هوا و هوس و واكنشهاى ايشان است.

أَمْ هُمْ قَوْمٌ طاغُونَ‌ «بلكه ايشان گروهى گردنكش و طاغى‌اند.» و «أم» در اين جا به معنى مخيّر بودن و عدم تأكيد نيست، بلكه تأكيدى‌