تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١٠ - شرح آيات

ديگران گفته‌اند: اولين و آخرين همه از اين امتند، و شماره اولون از آن روى بيشتر است كه در ايام غربت آن متحمل رنج فراوان شدند، ولى ظاهر آيه هماهنگ با تفسير اولى است، و بعضى از مفسران از آيه چنين الهام گرفته‌اند كه قرون نخستين اسلام از قرنهاى پس از آن بهتر بوده است، در صورتى كه از آيه عكس اين مفهوم مى‌شود، چه هر اندازه كه شماره مؤمنان افزايش پيدا كند، از شماره سابقون كاسته مى‌شود، از آن روى كه اهميت سابق بودن به آن است كه با تحركى در جهت مخالف با مردم دارد، و لذا/ ٣٩٣ ايمان و انفاق پيش از فتح مكه درجه‌اى برتر و بالاتر از درجه ايمان و انفاق پس از آن داشته است.

از رسول اللَّه (صلّى اللَّه عليه و آله و سلم) روايت شده است كه چون اين آيه نازل شد، بر اصحاب رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم گران آمد، و سپس اين آيه نازل شد ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ* وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ‌ پس پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم گفت: «اميدوارم كه شما چهار يك اهل بهشت، بلكه سه يك، و بلكه نيمى از آنان باشيد، و در نيم ديگر شريك با ايشان». [١٦] از بعضى از نصوص چنان دستگير مى‌شود كه: سابقون بعضى از مقرّبان‌اند، و گاه در آخرين ممكن است كسانى باشند كه سابق نباشند ولى در فضل با آنان برابرى كنند، بر حسب درجه ايمان و نيروى يقين و توفيقى كه در شتاب ورزيدن در خيرات به دست آورده‌اند.

و در نصى به جا مانده از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم كه به بعضى از پيروان خود گفت: «شما سابقان نخستين، و سابقان بعدى، و سابقان در دنيا به ولايت ماييد، و در آخرت به بهشت». [١٧] در نصّى به جا مانده از امام صادق (عليه السّلام) آمده است كه گفت

«پس سابقون فرستادگان و خاصّان او از آفريدگان اويند كه در ميان ايشان پنج تن‌