تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٠١ - شرح آيات
إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ «هنگامى كه واقعه وقوع پيدا كند.» بعضى گفتهاند كه «إذا» صله است و معنى آيه مىشود: واقعه وقوع پيدا كرد، و حق آن است كه بگوييم ظرف زمان است و معنى آن مىشود: در آن هنگام كه واقعه وقوع پيدا مىكند.
قرآن كريم ما را به حالى درمىآورد كه با آيات آن چندان درآينده زندگى كنيم كه در زمان حاضر زندگى مىكنيم، چه هر اندازه فهم بشر درباره حقايق آينده شديدتر و رشد كردهتر باشد، زندگى او به پيدا كردن كيفيت آن نزديكتر مىشود، و بدين گونه است كه مردمان بر حسب مقدار فهم كمتر يا بيشترى كه از حقايق آينده در زندگى كنونى خويش به دست مىآورند، با يكديگر اختلاف درجه پيدا مىكنند و براى رسيدن به صورت خوب آن به تلاش و كوشش مىپردازند، و از انحراف و غفلت خود را دور نگاه مىدارند.
[٢] لَيْسَ لِوَقْعَتِها كاذِبَةٌ «ديگر وقوع پيدا كردن آن را تكذيب نيست.» واقعهاى راست است كه تكذيب پذير نيست، و بعضى گفتهاند: هيچ نفسى آن را تكذيب نمىكند، و تأثير معنى اول در قلب شديدتر است، پس هيچ چيز در طبيعت نمىتواند آن را تكذيب كند، بدان سبب كه اين واقعه خود در هر ذره از ذرات كاينات عملا وقوع پيدا كرده است، در صورتى كه معنى دومى تنها به افراد بشر تعلّق پيدا مىكند، پس هيچ كس نمىتواند آن را دروغ بداند، نه فقط در هنگام وقوع آن، بلكه هم اكنون نيز/ ٣٨٥ براى كسى كه اندك عقل و احساس داشته باشد تكذيب آن غير ممكن است. مگر چنان نيست كه سراسر زندگى ما را به آن هدايت مىكند كه اين زندگى را هدف و حكمتى است، و آيا امكان آن وجود دارد كه بدون ايمان داشتن به ساعت كه پروردگارمان درباره آن گفته است أَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لا رَيْبَ فِيها «ساعت (قيامت) بدون شك خواهد آمد» كسى بتواند براى زندگى حكمتى تصور كند.
[٣] در آن روز كاينات همچون آب دريا تموّج پيدا مىكنند و زمينهاى برجسته فرو مىروند و زمينهاى فرو رفته بالا مىآيند، و مردمان نيز چنيناند.