تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٧٩ - شرح آيات
باز مىدارد، كه در اين صورت به شكر نعمت گوش برخاسته و شكر نعمت چشم را فروگذارده است.
[٦٤- ٦٥] وحى الاهى تصويرهايى را از نعمتهاى ياد شده در آنچه به دو باغ نخستين تعلق دارد در برابر ما قرار مىدهد تا آنها را با يكديگر مقايسه كنيم و آنچه را كه برتر است برگزينيم و آن را هدفى براى دست يافتن به آن با حد اعلاى تلاش و كوشش خود قرار دهيم.
مُدْهامَّتانِ «دو سبزينه فام.» سياهى شب را همة گويند: شب ادهم يعنى شب بسيار تاريك، و اسب ادهم يعنى/ ٣٦٢ اسب سياهرنگ، [١٤٠] و سبزى گياهى شديد و غليظ و پيوسته به يكديگر را، از آن روى كه به سياهى مىزند، چنين مىنامند، و امام صادق عليه السّلام آن را چنين تصوير مىكند: «نخلستانى كه مكه و مدينه را به يكديگر متصل كند»، [١٤١] و هنگامى كه براى مقايسه باغها با يكديگر اين لفظ مدهامّتان را با آنچه در وصف دو باغ و بهشت اولى به صورت ذَواتا أَفْنانٍ آمده بود در كنار يكديگر قرار مىدهيم، به اين نتيجه مىرسيم كه آن اوليها نيز سبز رنگ بودهاند، ولى درختان آنها همچون درختان ميوه داراى شاخههاى فراوان و شايد اغلب آنها درخت ميوه بوده است، در صورتى كه دو باغ پستتر از آنها چنين نبوده است، و چون اين درختان در كنار يكديگر قرار گيرند و به هم پيوسته شوند، رنگ سبز پيدا مىكنند و با ساقههاى دراز خود داراى صورتى زيبا مىشوند، ولى زيبايى درختان شاخهدار و سودمنديهاى آنها بيشتر است، و شايد يكى از آشكارترين سببهاى تفاضل ميان دو نوع باغ، اندازه سپاسگزارى از آلاء خدا يا كوتاهى كردن در انجام اين وظيفه بوده باشد. در اثرى از علاء بن سيابة از ابو عبد اللَّه عليه السّلام آمده است: به او گفتم كه مردمان از اين كه مىشنوند گروهى از آتش بيرون مىآيند و وارد بهشت مىشوند، تعجب مىكنند و به
[١٤٠] - مفردات الراغب.
[١٤١] - نور الثقلين، ج ٥، ص ٢٠٠.