تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٦ - شرح آيات

گونه درختان بيشتر بار مى‌آورند و بر زمين سايه مى‌افكنند تا مؤمنان از لذت نشستن در زير سايه‌هاى آنها بهره‌مند شوند مُتَّكِئِينَ فِيها عَلَى الْأَرائِكِ لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً* وَ دانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُها وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِيلًا «در حالى كه بر تختها نشسته و بر پشتيها تكيه داده‌اند، و در آنها نه خورشيد را مى‌بينند و نه زمهرير را* و سايه‌ها به سرهاى ايشان نزديك است و ميوه‌هاى آنها مسخر و در دسترس ايشان»، [٩٤] هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ فِي ظِلالٍ عَلَى الْأَرائِكِ مُتَّكِؤُنَ‌ «آنان و همسرانشان در سايه‌هايى بر تختها تكيه كرده‌اند»؛ [٩٥] و صفت دوم: تنوع است، و صاحب المنجد گفته: أفنان و فنون و أفانين گونه يا نوعى از يك چيز است. [٩٦]/ ٣٤٤ پس از ذكر اين همه نعمت بهشت، سياق به آن باز مى‌گردد كه قلبهاى ما را از درد تكذيب نعمتهاى خدا درمان كند، و طبيعت روش و برنامه قرآن چنين است

سخن گفتن درباره آينده غايب را مجرد و برهنه از واقع ما قرار نمى‌دهد، بلكه به آن اتصالش مى‌دهد، و در ضمن ياد كردن از آن به درمان كردن مشكلات آن مى‌پردازد، و ما را به طرف ايمان و معرفتى بيشتر و ژرفتر سوق مى‌دهد، و در اين مورد مى‌خواهد بگويد كه اين نعيم نتيجه‌اى از سپاسگزارى در برابر نعيم دنيا است.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌.

قرآن در سوره الانسان پس از گفتار مفصلى درباره بهشت، آشكارا به اين حقيقت اشاره مى‌كند و مى‌گويد إِنَّ هذا كانَ لَكُمْ جَزاءً وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً «اين جزا و پاداشى براى شما بود و از سعى شما سپاسگزارى مى‌شود»، [٩٧] و بلكه اين تجلّى بزرگتر اين گفته خدا است وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ «و در آن هنگام كه پروردگار شما اعلام كرد كه: اگر سپاسگزارى كنيد بر (نعمت) شما مى‌افزايم، و اگر كفران و ناسپاسى كنيد، بدانيد