تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٤٦ - شرح آيات

ما در زندگى دنيا كه با گفته خود به آن اشاره كرده الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا «آن كه مرگ و زندگى را آفريد تا شما را بيازمايد و معلوم كند كه عمل كدام يك از شما نيكوتر است»، [٧٧] با اين روش موافقت ندارد.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌.

[٣٩- ٤٠] آرى. هيچ كس در وقت خود هرگز جرأت تكذيب ندارد، بلكه همگان با خضوعى مطلق نسبت به حق خاضع مى‌شوند فَتَوَلَّ عَنْهُمْ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلى‌ شَيْ‌ءٍ نُكُرٍ* خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ* مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِ يَقُولُ الْكافِرُونَ هذا يَوْمٌ عَسِرٌ «پس از ايشان روى گردان در آن روز كه خواننده مى‌خواند به چيزى زشت و ناپسند* با چشمان فرو افتاده و خاشع از گورها چنان بيرون مى‌آيند كه گويى ملخهاى پراكنده‌اند* كافران كه با شتاب به سوى خواننده روانند، مى‌گويند كه اين روزى سخت است»، [٧٨] و حتى يك نفر جرأت سخن گفتن ندارد، مگر پس از آن كه اجازه‌اى از خدا رسيده باشد يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ «چون آن روز بيايد، هيچ كس سخن نمى‌گويد مگر به اذن او، پس بعضى از ايشان بدبختند و بعضى نيكبخت»، [٧٩] پس چگونه يك نفر مى‌تواند در آن روز تكذيب پروردگار خويش كند؟! آرى، گاه عذاب ايشان در دنيا به تأخير مى‌افتد و فرصتى براى تكذيب به دست مى‌آورند و براى توجيه كردن كارهاى زشت خود و پوشاندن گناهانشان. اما در روز قيامت او- سبحانه و تعالى- از هر سو بر ايشان محيط است.

/ ٣٣٦ فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌ‌ «پس در آن روز از انس و جن پرسشى درباره گناهش صورت نمى‌گيرد.» همين براى اين كه مانعى از پرداختن به معصيتها باشد كافى است، و از تكذيب نعمتها و آيات كه از بزرگترين گناهان است.