تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٧ - شرح آيات

ديوانگى) به سر مى‌برند.» خدا از آن روى اينان را به نام مجرمان خوانده است كه اين پندارها بدون شك آنان را به پرداختن به جرم و تبهكارى برمى‌انگيزد، و سعرگاه به معنى جنون يا.

آتش است، و اين هر دو از گونه‌هايى از عذاب است كه گمراهى در دنيا و آخرت به آن مى‌انجامد.

يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلى‌ وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ روزى كه دراز كشيده بر روهاى خود در آتش كشيده مى‌شوند (و به ايشان مى‌گويند كه) تماس با دوزخ را بچشيد!»/ ٢٦٣ در اين جا اشاره به دو گونه عذاب مشاهده مى‌شود: يكى مادى است كه بر رو كشيده شدن زمين است كه اين گونه كشيده شدن خود عذابى براى انسان است، تا چه رسد به اين كه شخص را بر شريفترين پاره بدن كه صورت او است و حساسيّت فراوان دارند، و آن هم در پر عذابترين دره‌هاى دوزخ كه سقر نام دارد به اين عذاب معذب سازند؟! كه امام صادق عليه السلام درباره آن گفته است: «در جهنم يك وادى به متكبران اختصاص دارد كه نام آن سقر است، كه از شدت گرمى آن به خدا شكايت كرد و از او اجازه نفس كشيدن خواست، و چون اين اجازه را به دست آورد و نفس كشيد، جهنم آتش گرفت»، [٦٥] «در سقر چاهى است كه آن را هبهب مى‌نامند، و هر بار كه سرپوش آن چاه برداشته شود، اهل آتش از سختى گرماى آن به ضجّه و ناله مى‌افتند، و آن جايگاه جبّاران است». [٦٦] نوع ديگر عذاب معنوى است كه در پاره‌اى از حالات بر عذاب جسمانى تفوق دارد، و چون پاسداران دوزخ به دوزخيان مى‌رسند مى‌گويند ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ و ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ* إِنَّ هذا ما كُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ‌ «بچش كه تويى همان مهتر گرامى* اين همان چيزى است كه در آن شك مى‌كرديد». [٦٧]