تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧١ - شرح آيات

خويش به حساب ما مى‌رسد نه با عدلش، و اگر جز اين بوده، به گفته رسول خدا (ص) يك نفر هم به بهشت راه پيدا نمى‌كرد، به گفته او: «و نه من، مگر اين كه خدا مرا مشمول رحمت و فضل خويش قرار دهد». [٤٩] سپس قرآن به تأكيد درباره جدا بودن مسئوليت انسان از سعى و تلاش وى مى‌پردازد، و مى‌گويد كه اگر عمل خير باشد جزاى خير مى‌بيند و اگر بد باشد جزاى بد، و اين به نفى شرك و طرد انداد و شركاى ساختگى براى خدا و مقدار ژرفاى حقيقت يكتاپرستى در جان آدمى تعلق دارد، پس هر چه يقين او به خدا و به اين كه او مالك حاكم يگانه بر هر چيز است بيشتر شود، از لحاظ ايمان و عمل به خدا نزديكتر است، و از حجابها و عذرخواهيها و توجيهاتى كه او را از كشيدن بار مسئوليت بازمى‌دارد دورتر.

توحيد مانع آن مى‌شود كه به دستاويزهاى شركى متوسّل شود كه آن نيز يكى از انواع توجيهاتى است كه انسان براى گريختن از بار مسئوليت به آنها متشبّث مى‌شود. او را مى‌بينى كه به هر چيز متوسل مى‌شود، و اين را مى‌پذيرد كه بنده درخت و سنگ و گاو شود تا مگر از سنگينى بار مسئوليت خلاص شود، و بنا بر اين در آن هنگام كه نفس او از پليدى اين بتها پاك شود كه بر اساس فرهنگ گمراه كننده جاهليت ساخته شده، و آن نيز به نوبه خود مبتنى بر پندار و هواى نفس است، به مجرد اين كه در برابر مسئوليت بايستد، بدون اين كه به بهانه‌هايى متوسل شود، خود را ناگزير از آن مى‌بيند كه در برابر حجت بالغه‌اى كه نفس وى با آن رو به رو است عملا تسليم شود.

شرح آيات

[٣١- ٣٢] خدا از مؤمنان خواسته است كه از هر كس كه به قرآن پشت كند، اعراض و دورى كنند، و چون بعضى بنا بر سنتهاى جاهلى، از ترس ضعف و