توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٠٧ - اقسام تذييل

و اينكلمه اگرچه نكره است ولى چون در سياق نفى واقع شده مفيد عموم بوده لاجرم مجوّز و مسوّغ براى ذو الحال واقع شدنش وجود دارد.

و مى‌توان آنرا حال از ضمير مخاطب در [لست‌] قرار داد.

و كلمه [شعت‌] يعنى متفرق الحال و مذموم الخصال.

شاهد در جمله و مصراع اوّل است كه مفهوم و معنايش دلالت بر نفى رجال كامل مى‌كند و شاعر اين معنا را با [اىّ الرّجال المهذّب‌] تأكيد نموده است.

و بايد توجّه داشت كه استفهام در جمله [اىّ الرجال‌] از قبيل استفهام انكارى است بنابراين معنايش چنين است:

ليس فى الرجال منقّح الفعال مرضى الخصال.

يعنى در بين مردان مردى كه صاحب افعال پاكيزه و خصال و خوبى‌هاى پسنديده باشد وجود ندارد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و امّا بالتّذييل: كلمه [تذييل‌] در لغت يعنى چيزى را ذيل و دنبال چيز ديگرى قرار دادن.

قوله: تشتمل على معناها: ضمير در [تشتمل‌] به جمله دوّمى راجع است.

قوله: للتأكيد: يعنى قصد از آوردن جمله دوّم تأكيد جمله اوّل مى‌باشد.

قوله: فهو اعم من الايغال الخ: ضمير در [هو] به تذييل راجع است و حاصل مراد اينستكه:

بين تذييل و ايغال عموم و خصوص من وجه مى‌باشد بنابراين در يك مورد