توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٦ - قسم اول از اقسام اطناب

در اينكلام مصنّف اشعار و اشاره است باينكه اختصار گاهى بمعنائى اطلاق مى‌شود كه مساوات را شامل مى‌شود همانطوريكه زمانى آنرا بخصوص معنائى اطلاق مى‌كنند كه در مقابل مساوات قرار دارد.

مصنّف مى‌گويد:

وجه حسن باب نعم غير از آنچه ذكر شد دو جهت ديگر مى‌باشد:

١- ابراز كلام در معرض اعتدال‌

٢- ايهام جمع بين دو امر متنافى‌

شارح گويد:

ضمير در [حسنه‌] به باب نعم راجع بوده و مقصود از [ما ذكر] ايضاح بعد از ابهام مى‌باشد و مقصود از ابراز كلام در معرض اعتدال آنستكه:

كلام از جهتى مطنب است و آن بخاطر ايضاح بعد از ابهام مى‌باشد و از جهتى ديگر موجز محسوب مى‌شود و آن باعتبار حذف مبتداء ميباشد و مراد از [متنافيين‌] ايجاز و اطناب است.

بعضى گفته‌اند:

منظور از [متنافيين‌] اجمال و تفصيل مى‌باشد.

سپس شارح گويد:

بهرصورت جاى شك و ترديد نيست كه ايهام جمع بين دو معناى متنافى از امور غريب و بعيدى است كه نفس از آن التّذاذ مى‌برد.

تذكر

لازم بتذكّر است كه مصنّف در متن از اينجهت گفت ايهام جمع و نگفت جمع‌