توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٦ - تعريف مساوات و ايجاز و اطناب از نظر مصنف و شارح

در اين بيت مقصود شاعر از عيش عيش ناعم و خوشگذران بوده و از عاش كدّا العيش فى ظلال العقل مى‌باشد در حاليكه لفظ بيت وافى بآن نيست.

و بقيد فائده از تطويل احتراز جستم.

مثال تطويل مانند: و الفى قولها كذبا و مينا

در اين عبارت دو كلمه كذب و مين هردو بيك معنا بوده و تكرارش خالى از فائده مى‌باشد.

تعريف مساوات و ايجاز و اطناب از نظر مصنف و شارح‌

شارح گويد: بعقيده مصنّف اقرب بصواب آنستكه در هنگام تعبير از مراد و طريق مقبول و پسنديده را بايد اختيار نمود.

طريق مقبول عبارتند از: الف: اداء نمودن از اصل مراد با لفظى كه با آن مساوى است كه بآن مساوات گويند.

ب: اداء نمودن از اصل مراد با لفظى كه از آن كمتر ولى وافى و رسا باشد و بآن ايجاز گويند.

ج: اداء نمودن از اصل مراد با لفظى كه از آن بيشتر بوده و مقدار زائد مشتمل بر فائده باشد و بآن اطناب گويند.

بنابراين مساوات آنستكه: لفظ بمقدار اصل مراد بوده و ايجاز عبارتست از آنكه: لفظ از اصل مراد كمتر ولى وافى بآن باشد. و اطناب آنستكه:

لفظ از اصل مراد بيشتر و داراى فائده باشد.