توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٥ - قسم هفتم از اقسام اطناب(تتميم)

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: او نحو ذلك: مانند جار و مجرور و تميز و مفعول معه و مفعول له و مفعول فيه و مفعول مطلق.

قوله: ممّا ليس بجملة مستقلة: اعم از آنكه اصلا جمله نبوده بلكه كلمه مفرد باشد يا جمله غير تام همچون جمله حاليّه يا صفتيّه باشد.

قوله: و لا ركن كلام: چهار چيز است كه در كلام ركن محسوب مى‌شوند:

فاعل و نائب فاعل، مبتداء و خبر.

قوله: و من زعم انّه اراد الخ: ضمير در [انّه‌] و [اراد] به مصنّف راجع است.

قوله: فقد كذّبه كلام المصنّف فى الايضاح: زيرا مصنّف در كتاب مذكور براى تتميم آيه: لن تنالوا البرّ حتّى تنفقوا ممّا تحبون‌ را مثال آورده و گفته است ذكر [ممّا تحبّون‌] در اين آيه از قبيل تتميم مى‌باشد.

پرواضح است كه اين عبارت فضله بمعناى مذكور نميباشد يعنى اينطور نيست كه معناى آيه بدون آن تمام و كامل باشد، بنابراين نبايد آنرا تتميم دانست درحاليكه مصنّف آنرا از امثله تتميم قرار داده، پس كلام مصنّف گفته زاعم را تكذيب مى‌كند.

برخى از شرّاح گفته‌اند:

وجه اينكه [ممّا تحبّون‌] فضله بمعنائى كه زاعم ذكر كرده نيست اين است كه:

مقصود از حصر در آيه شريفه انفاق ممّا تحبون است لذا اصل مراد بدون ذكر [ممّا تحبون‌] اداء نميشود چه آنكه اگر گفته ميشد: حتّى تنفقوا