توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٢ - جامع بين دو شيئ

قوله: فى وصف له نوع اختصاص بهما: ضمير در [له‌] به وصف و در [بهما] به متماثلان راجع است.

قوله: على ما سيتضح فى باب التشبيه: يعنى در اين باب انشاء اللّه خواهيم گفت كه شرط است مشبّه و مشبّه به در وصفى خاص كه زائد بر حقيقت است مشترك باشند لذا اگر بگوئيم:

زيد كعمرو مجرد اشتراك آندو در انسانيت كافى نبوده بلكه علاوه بر آن بايد وصفى زائد بر انسانيت بين آن دو مشترك باشد همچون عدالت و شجاعت.

قوله: لا يمكن تعقل كلّ منهما الا بالقياس الى تعقل الآخر: چنانچه تصور هركدام از [ابوت‌] و [بنوّت‌] ممكن نيست مگر پس از تصور و تعقل ديگرى بنابراين در مثال [ابو زيد يكتب و ابنه يشعر] جامع بين [اب‌] و [ابن‌] امر عقلى است و آن عبارتست از [تضايف‌].

قوله: كما بين العلّة و المعلول: يعنى مثل تضايفى كه بين مفهوم علت و معلول است.

مفهوم علت عبارتست از: سبب بودن شئ و مفهوم معلول مسبب بودن از شيئ را گويند.

قوله: بالاستقلال: اشاره است به علّت تامّه.

قوله: او بواسطة انضمام الخ: اشاره است بعلّت ناقصه.

قوله: او الاقل و الاكثر: يعنى مثل تضايفى كه بين مفهوم اقل و اكثر مى‌باشد.

قوله: كل عدد يصير عند العدّ: مقصود از [عدّ] شمردن مى باشد.