توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢٠ - مثال كلام موجز و مطنب به دو اعتبار

ايجاز داراى دو معنا بوده كه بين ايندو عموم و خصوص من وجه است‌

شرح فارسى:

توضيح‌

خلاصه آنچه سكّاكى در اين مقام آورده دو نكته زير مى‌باشد

الف: تعريف ايجاز و اطناب.

ب: تعريف اختصار.

قبل از آنكه سكّاكى به تعريف ايندو بپردازد مقدمتا ميگويد:

ايجاز و اطناب از امور اضافى و نسبى بوده و داراى حقيقت ثابتى نبوده لذا ممكن نيست در تعريف آنها طريق تحقيق و تعيين را پيمود و به عبارت ديگر:

نه ميتوان آنها را معيّن و مشخّص نمود يعنى بطور وضوح و روشن معيّن كرد چه مقدار از كلام ايجاز و چه اندازه اطناب مى‌باشد.

و نه امكان دارد بواسطه تعريف حقيقت و ماهيّت آنها را صريحا بيان نمود از اينرو تنها راهى كه براى معرّفى ايندو و بيان معنايشان وجود دارد اينستكه معناى آنها را به امر عرفى ارجاع داده و براساس آن بنا كنيم و مرد از امر عرفى، كلام اهل عرف مى‌باشد و منظور از اهل عرف كسانى هستند كه نه در مرتبه بلاغت بوده و نه در حد ناتوان بودن آوردن كلام مفيد معنا.

و مقصود از كلام اهل عرف، عباراتى است كه مردم نوعا در معاملات و صحبت‌هاى روزانه خود بكار برده تا بدين وسيله مقصود و ما فى الضّمير