توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٣ - جامع بين دو شيئ

قوله: فهو اقل من الآخر: ضمير [هو] به عدد فانى راجعست مانند عدد (٢) نسبت به (٣) كه (٢) اقل و (٣) اكثر مى‌باشد.

قوله: فى اجتماعهما: يعنى اجتماع متعاطفين.

قوله: فانّه اذا خلّى و نفسه: ضمير در [فانّه‌] و [خلّى‌] بعقل عود مى‌كند.

قوله: بين تصوريهما شبه تماثل: قبلا گفتيم مقصود از متماثلين اتحاد دو فرد در نوع را گويند اكنون مى‌گوئيم مقصود از [شبه تماثل‌] آنست كه دو شيئ باعتبارى با هم تشابه داشته و بلحاظى تباين.

قوله: كلونى بياض و صفرة: زيرا ايندو متماثلين نميباشند چه آنكه تعريف تماثل بر آنها صادق نيست چنانچه متضاد هم نميباشند زيرا در تعريف متضادين گفته شده:

ضدّان امران وجوديان بينهما غاية الخلاف لا يجتمعان فى موضع واحد.

در حاليكه بين ايندو رنگ غايت خلاف نبوده و باعتبارى از اعتبارات از نظر قوه واهمه با هم اجتماع مى‌كنند پس ضدان نبوده بلكه شبيه به متماثلين مى‌باشند.

قوله: من جهة انه يسبق الى الوهم: ضمير در [انّه‌] بمعناى [شأن‌] مى‌باشد.

قوله: زيد فى احدهما عارض: اگر مقصود از [احدهما] كه عارض در آن زائد است [صفره‌] بوه مراد از [عارض‌] كه درست حاصل در آن نسبت به بياض مى‌باشد و اگر منظور از آن [بياض‌] باشد، عارض عبارت مى‌شود از صفاء و درخشنده‌گى حاصل در آن كه نسبت به صفره‌