توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٨ - قسم اول از اقسام اطناب

سپس اين عبارت را در مدح بحث و تفحّص از امور و حسن مشاورت با ديگران بكار برده‌اند.

قوله: او ليتمكن فى النفس الخ: معطوف است به [ليرى‌].

قوله: لما جبل اللّه النّفوس عليه: يعنى لما فطر اللّه النّفوس عليه (خداوند متعال جبلّى و فطرى نفوس قرار داده است).

قوله: كان اوقع عندها: ضمير در [عندها] به نفوس راجع است‌

قوله: او لتكمل لذّة العلم به: معطوف است به [ليرى‌] يعنى ايضاح بعد از ابهام فائده‌اش آنستكه سامع پس از استماع جمله موضحه الم و درد جهل از او زائل شده و علم برايش حاصل مى‌گردد و بدينوسيله لذّت ناقصى كه ابتداء برايش پيدا شده بود تكميل مى‌گردد.

قوله: انّ نيل الشيئ: يعنى حصول الشّى‌

قوله: الذّ: يعنى الذّ من نيله بدون ذلك‌

قوله: ربّ اشرح لى صدرى‌ : آيه (٢٥) از سوره طه‌

قوله: لشئ ماله: كلمه [ما] موصوله بوده و صفت است براى [شئ‌] و ضمير در [له‌] به طالب راجع است چنانچه شارح گفته.

قوله: باب نعم: يعنى باب مدح و ذمّ‌

قوله: اذ لو اريد الاختصار: علّت است براى اينكه باب نعم از مورد اطناب و ايضاح بعد از ابهام مى‌باشد.

قوله: و وجه حسنه: يعنى وجه حسن اطناب در باب نعم‌

قوله: ابراز الكلام: يعنى اظهار الكلام‌

قوله: فى معرض الاعتدال: يعنى فى هيئة الكلام المعتدل.