توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٠٥ - اقسام تذييل
داريم تا كسى كفران نكند مجازاتش خواهيم نمود؟
البتّه اين آيه شريفه بنابر احتمالى كه ذيلا بيان ميشود از قسم مذكور محسوب مىگردد و آن اينستكه از [يجازى] جزاء و كيفر مخصوص اراده شده باشد و آن كيفر مخصوص عبارتست از عذابى كه قبل از اين آيه در آيه قبلى بآن اشاره شده يعنى ارسال سيل العرم عليهم و تبديل جنّتيهم و تقدير چنين مىباشد:
و هل يجازى ذلك الجزاء المخصوص الّا الكفور.
بنابراين جمله [هل يجازى الخ] مرتبط و متعلّق بما قبل خود يعنى آيه (١٦) از سوره سبا مىباشد و آن آيه عبارتست از:
فارسلنا عليهم سيل العرم و بدّلناهم بجنّتيهم جنّتين ذواتى اكل خمط و اتل الخ .
و امّا بنابر احتمال ديگر كه از آيه [ هل يجازى الّا الكفور ] اين معنا مراد باشد:
هل يعاقب الّا الكفور، بنابر اينكه مجازات بمعناى مكافات آمده باشد:
يعنى اگر عمل شخص خير بوده مكافاتش خير و در صورت شر، مكافات نيز شر است.
بايد بگوئيم بنابراين احتمال البته آيه شريفه از قسم دوّم محسوب ميشود كه ذيلا بيان ميشود.
ب: آنكه از جمله همچون ضرب المثل استفاده شود يعنى از جمله دوّم حكم كلى قصد شده باشد كه از ما قبل خود منفصل بوده و از نظر استقلال جارى مجراى امثال بحساب آيد.