توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١٨ - باب هشتم ايجاز و اطناب و مساوات

امر عرفى گذارد و بيش از اين ممكن نيست اطراف آنها سخن گفت اكنون در تعريف آندو ميگوئيم:

تعريف ايجاز: ايجاز عبارتست از اداء معناى مقصود به الفاظى كمتر از عبارت اهل عرف.

تعريف اطناب: اطناب عبارتست از اداء معناى مقصود به الفاظى بيشتر از عبارت اهل عرف.

شارح گويد:

سپس سكّاكى مى‌گويد:

چون اختصار امر نسبى و اضافى مى‌باشد از اينرو در تشخيص آن يا بآنچه قبلا گفته شد بايد مراجعه نمود يعنى لازمست بگوئيم:

عبارت و كلام مختصر آنست كه الفاظ اهل عرف بيشتر از آن باشد.

و يا در ضابطه‌اش مى‌گوئيم:

اختصار آنستكه مقام تكلّم شايسته باشد بيش از آنچه عبارت ذكر شده آورده شود يعنى كلام مختصر به كلامى گفته ميشود كه از آنچه متكلّم بآن تكلّم نموده كمتر باشد.

سپس شارح مى‌گويد:

برخى پنداشته‌اند مقصود از كلمه ما ذكر در متن مصنّف كه گفته:

بابسط ممّا ذكر.

متعارف اوساط مى‌باشد لذا عبارت متن معنايش چنين ميشود:

و يا در ضابطه اختصار مى‌گوئيم:

اختصار آنستكه مقام تكلّم شايسته باشد كلام را بيشتر از الفاظ متعارف‌