توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢٢ - مثال كلام موجز و مطنب به دو اعتبار

ايجاز و اطناب را تعريف نكردند؟

گوئيم عذر ايشان آنستكه ايندو را نميتوان تعريف حقيقى نمود فلذا براى توجيه عمل خو مقاله سكّاكى را در اينجا آورده‌اند.

قوله: من الامور النّسبيّة: امور نسبى همان امور اضافى بوده كه تعقّلشان وابسته به تعقّل امر ديگر باشد همچون ابوّت و بنوّت، فوقيّت و تحتيّت و نيز مانند ايجاز كه تعقّلش موقوف بر تعقّل اطناب بوده و بالعكس تعقّل اطناب توقّف بر تعقّل ايجاز دارد چه آنكه ايجاز آنستكه كلام نسبت به غير خودش كمتر بوده و اطناب آنستكه كلام نسبت بغير خود بيشتر باشد.

پس تعقّل هركام از ايجاز و اطناب موقوف بر تعقّل آن غير دارد.

قوله: فانّ الموجز: يعنى فانّ الكلام الموجز، اين عبارت علّت است براى نسبى بودن ايجاز و اطناب.

قوله: الى كلام ازيد منه: كلام ازيد از موجز همان كلام مطنب ميباشد

قوله: بالنسبة الى ما هو انقض منه: كلام انقض از مطنب همان كلام موجز ميباشد

قوله: لا يتيسّر الكلام: يعنى ممكن نيست تكلّم كردن در اطراف آن‌

قوله: الّا بترك التّحقيق و التّعيين: بنابراين ترك تعريف ايندو واجب و لازم است.

قوله: اذ ربّ كلام موجز: علّت است براى « لا يمكن».

قوله: و بالبناء على امر عرفى: يعنى و الّا بالبناء على امر عرفى‌

مؤلّف گويد:

مقصود از امر عرفى امرى است كه در اداء مقاصد عرف بآن عارف و آشنا