توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٦٨ - ايجاز حذف و موارد آن

است جواب شرط ممكن نيست زمانا بر شرط مقدم باشد پس جواب حذف شده و بجاى آن سببش يعنى [فقد كذبت‌] واقع شده و تقدير كلام بگفته مصنّف چنين است:

و ان يكذّبوك فلا تحزن و اصبر لانّ الرّسل قبلك كذّبت ايضا.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: ماذا اراد بالجملة ههنا: ضمير فاعلى در [اراد] به مصنّف راجع است.

قوله: ليحق الحق و يبطل الباطل‌ : آيه (٨) از سوره انفال‌

قوله: فقلنا اضرب بعصاك الحجر : آيه (٦٠) از سوره بقره‌

قوله: و مثل هذه الفاء يسمّى فاء فصيحة: مقصود از [مثل هذه الفاء] فائى است كه افاده ترتيب مى‌كند و وجه تسميه آن به [فصيحه‌] ايستكه:

اين فاء دلالت مى‌كند بر جمله مقدّر و از تقديرش پرده برمى‌دارد چه آن كه افصاح بمعناى كشف كردن و پرده برداشتن است.

قوله: قيل على التقدير الاوّل: مقصود از تقدير اوّل اينستكه جمله محذوف سبب براى مذكور باشد لا كه در اينصورت [فاء] جهت تسميه‌اش به [فصيحه‌] آنستكه از جمله مقدّر سببيّه پرده برداشته و بر آن دلالت مى‌كند چه آنكه طبق گفته اين قائل [فاء] زمانى فصيحه ناميده مى‌شود كه بر جمله مقدّر سببيّه دلالت كرده و از آن پرده بردارد.

مؤلف گويد:

قائل اينقول سكّاكى در كتاب مفتاح العلوم مى‌باشد.