توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٩ - ايجاز حذف و موارد آن

رجل جلا مى‌باشد.

و معناى « رجل جلا» انكشف امره يا كشف الامور مى‌باشد

و بعضى گفته‌اند:

كلمه « جلا » در اينجا علم است و حذف تنوين آن باعتبار اينستكه از جمله يعنى فعل با ضمير فاعلى نقل داده شده نه از فعل بتنهائى.

ج: صفت مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و كان ورائهم ملك يأخذ كلّ سفينة غصبا ( و آنطرف ايشان سلطانى است كه هر كشتى سالمى را گرفته و غصب مى‌نمايد).

شاهد در « سفينة » است كه صفتش يعنى صحيحة يا نظير آن همچون سليمة يا غير معيبة حذف شده.

و دليل بر حذف صفت ما قبل آيه يعنى:

فاردت ان اعيبها ( پس قصد نمودم آن كشتى را معيوب نمايم) مى‌باشد چه آنكه اين آيه دلالت ميكند سلطان كشتيهاى معيوب را نمى‌گرفته است‌

د: شرط چنانچه مثالش در آخر باب انشاء گذشت.

ه: جواب شرط و حذف آن بخاطر يكى از امور سه‌گانه ذيل مى‌باشد

١- مجرّد اختصار مانند آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده:

و اذا قيل لهم اتّقوا ما بين ايديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون‌ .

و زمانيكه بايشان گفته شود از گناهان پيش‌روى و پشت سرتان اجتناب كنيد شايد مورد رحمت واقع شويد.

شاهد در جمله « اذا قيل الخ» است كه شرط بوده و جوابش حذف شده و تقدير آن اعرضوا مى‌باشد بدليل ما بعد آن يعنى: