توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢٩ - جواب شارح از اشكال مصنف به سكاكى

طبقات عرف مختلف بوده و هركدام در وقت محاوره و گفتگو مبلغى از كلام را بكار مى‌برند بدون اينكه بتوان براى آنها ضابطه و ميزانى معيّن كرد.

و از طرف ديگر نميدانيم كه هرمقامى چه مقدار از بسط در كلام را اقتضاء دارد تا آنرا ملاك و ميزان قرار داده و عبارات را با آن سنجيد و در نتيجه اگر از آن كمترن بودند موجز و در صورتيكه بيشتر باشند متّصف به اطناب گردند، پس تعريفى كه سكّاكى در اينجا نموده غير از اينكه باعث حيرت و ردّ به جهالت باشد اثر ديگرى ندارد.

جواب شارح از اشكال دوم مصنف به سكاكى‌

شارح در جواب اين اشكال مى‌گويد:

الفاظ قالب براى معانى بوده و بواسطه القاء آنها مقاصد بيان مى‌گردند و براى اوساط از اهل عرف كه در اداء معانى قادر نيستند عبارات مختلف و گوناگون آورده و در لطائف اعتبارات و دقائق لحاظات تصرّف نمايند حدّ معلوم و مشخّصى از كلام بوده كه در بين خودشان رائج و دارج است و در وقت محاورات و معاملات از آن استفاده مى‌نمايند و اين حدّ و مقدار هم براى ديگران معلوم و معيّن است بنابراين اگر آنرا ميزان و مناط قرار داده و هركدام از ايجاز و اطناب را با آن بسنجيم بجهالت ارجاع داده نشده‌ايم.

و امّا بناء گذاردن ايجاز و اطناب را بر بسطى كه ذكر شد: