توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٥٦ - اسباب تقارن در خيال

و سبب است براى اقتران تيشه و ارّه.

قوله: بل جميع ذلك: يعنى بل جميع جوامع المذكوره.

قوله: معان معقوله: يعنى معانى كليه‌اى هستند كه مدرك آنها عقل مى‌باشد.

قوله: و قد خفى هذا: مشاراليه [هذا] عبارتست از [ليس المراد بالجامع العقلى الخ‌].

قوله: بان السواد و البياض مثلا من المحسوسات: يعنى جامع بين ايندو خيالى است نه وهمى پس چطور مصنف جامع بين آندو را وهمى قرار داده است.

قوله: و فيه نظر: يعنى فى هذا الجواب نظر.

قوله: لانه ممنوع: ضمير در (لانه) به جزئى بودن معناى سواد و بياض راجعست.

قوله: فى انها ان اضفت الى الكليّات الخ: ضمير در [انّها] به تماثل و تضايف و غير ايندو راجعست.

شرح عربى‌

ثم ان الجامع الخيالى هو تقارن الصور فى الخيال و ظاهر انه ليس بصورة ترتسم فى الخيال بل هو من المعانى.

فان قلت كلام المفتاح مشعر بانه يكفى لصحة العطف وجود الجامع بين الجملتين باعتبار مفرد من مفرداتهما و هو نفسه معترف بفساد ذلك حيث منع صحة نحو خفى ضيق و خاتمى ضيق و نحو الشمس و مرارة الارنب و الف باذنجانة محدثة.

قلت كلامه ههنا ليس الا فى بيان الجامع بين الجملتين و امّا انّ‌