توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٧ - برخى از موارد وقوع اعتراض

بانّ نكتة الاعتراض قد تكون لدفع الايهام‌ ( كونه) اى الاعتراض‌ ( غير جملة) فالاعتراض عندهم ان يؤتى فى اثناء الكلام او بين كلامين متّصلين معنى بجملة او غيرها لنكتة ما ( فيشمل) الاعتراض بهذا التّفسير بعض صور التّتميم و بعض صور التّكميل و هو ما يكون واقعا فى اثناء الكلام او بين الكلامين المتّصلين.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

برخى از ادباء تجويز كرده‌اند كه جمله معترضه در انتهاء و آخر جمله‌اى كه هيچ جمله متّصلى بآن پهلويش قرار نمى‌گيرد واقع شود و بنابراين گفتار اعتراض شامل تذييل و پاره‌اى از صور تكميل نيز ميشود.

و بعضى ديگر اجازه داده‌اند اعتراض در صورت غير جمله ظاهر شود و طبق اين نظريّه اعتراض شامل بعضى از صور تتميم و تكميل مى‌گردد.

شارح گويد:

قائلين باينكه گاهى نكته در اعتراض دفع ايهام خلاف مقصود مى‌باشد به دو فرقه تقسيم شده‌اند:

نظريه فرقه اول‌

طبق گفته مصنّف بعضى از ايشان تجويز كرده‌اند اعتراض در انتهاء و آخر جمله‌اى كه هيچ متّصل بآن پهلويش قرار نمى‌گيرد واقع شود.

و مقصود اينستكه: جمله‌اى كه هيچ جمله ديگرى بعدش قرار نمى‌گيرد قبل از جمله معترضه آورده شده و بدين ترتيب اعتراض در آخر و پايان كلام واقع شود.