توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٠ - وقوع خبر بجاى انشاء

تحمله بالطف وجه على الاتيان لانه ان لم يأتك غدا صرت كاذبا من حيث الظاهر لكون كلامك فى صورة الخبر.

ترجمه‌

وقوع خبر بجاى انشاء

مصنف گويد:

خبر گاهى در جاى انشاء بكار مى‌رود و آن يا به منظور تفأل بوده و يا بخاطر اظهار حرص و طمع در وقوع مى‌باشد چنانچه قبلا گذشت.

و دعاء كردن بصيغه ماضى در صورتى كه از شخص بليغ صورت بگيرد احتمال هردو را دارد.

و گاه باشد كه استعمال خبر بجاى انشاء بخاطر احتراز از صورت امر مى‌باشد چنانچه در برخى اوقات بمنظور حمل مخاطب بر مطلوب ميباشد باين نحو كه مخاطب از كسانى است كه دوست ندارد طالب مورد تكذيب واقع شود.

شارح گويد:

بسا جمله خبريه بجاى انشاء واقع مى‌شود و غرض يا آنست كه بلفظ ماضى تفأل بر وقوع شيئ مطلوب زده شود يعنى آوردن به صيغه ماضى براى دلالت بر اين است كه گويا مطلوب واقع شده مانند: وفقك اللّه للتقوى (خداوند شما را براى اختيار تقوى موفق سازد).

يا براى اظهار حرص و طمع در وقوع آن مى‌باشد چنانچه در مبحث شرط گذشت و گفتيم طالب وقتى رغبت و ميلش در شيئى زياد شد زياد اتفاق مى‌افتد كه بياد آن بوده و آن را تصور مى‌كند لذا همين كثرت تصور موجب اين خيال مى‌شود كه مطلوب برايش حاصل گشته از اين‌رو آن را مورد اخبار قرار داده و بجاى تعبير به جمله انشائيه، جمله خبريه بكار