توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٤ - اغراض مترتب بر انكار

تكذيب: يعنى تكذيب نمودن امرى كه در زمان گذشته واقع شده مانند: افاصفكم ربكم بالبنين‌ ، يعنى حقتعالى چنين نكرده است.

يا در آينده واقع مى‌شود مانند: انلزمكموها، ضمير [ها] يا به هدايت راجع بوده و يا به حجت يعنى آيا اكراه و اجبار مى‌نمائيم شما را بر قبول حجت و شما را بر هدايت شدن قسر و اكراه مى‌كنيم و حال آنكه از پذيرفتن آن كراهت داريد يعنى از ما چنين الزام و اجبارى نميباشد.

تهكّم: اين كلمه يا معطوف است بر [استبطاء] و يا بر [انكار] عطف گرديده زيرا حضرات با هم اختلاف دارند در اينكه وقتى معطوفاتى چند بدنبال هم آمدند تمام بر همان معطوف عليه اولى عطف شده‌اند يا هريك بر ما قبلش معطوف است لذا اين اختلاف در اين‌جا نيز مى‌آيد و بهرتقدير تهكّم مانند: أصلوتك تأمرك ان تترك ما يعبد آبائنا و توضيح اين آيه آنست كه:

حضرت شعيب عليه السلام بسيار نماز مى‌گذارد و قومش وقتى وى را مى‌ديدند كه بنماز ايستاده او را مورد مضحكه و مسخره قرار مى‌دادند پس قصد آنها بقولشان كه گفتند: أصلوتك تأمرك، هزء و سخريه است نه آنكه حقيقتا استفهام مقصود و مراد باشد.

تحقير: مانند: من هذا.

اين عبارت را در جائى ميگويند كه شخص مورد استفهام را ميشناسند منتهى غرض از استفهام استحقار و كوچك شمردن او مى‌باشد.

تهويل: يعنى بهول و وحشت انداختن مانند قرائت ابن عباس در آيه شريفه: و لقد نجينا بنى اسرائيل من العذاب المهين، من فرعون‌ ( ما بنى اسرائيل را از عذابى خواركننده رهانيديم، آيا ميدانيد