توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٣ - قياس آيه شريفه با كلام مناظر و مقابل آن

٤- آيه شريفه مطرّد است و حكمى كه از آن استفاده مى‌شود در همه موارد صادق است زيرا قصاص نمودن بطور مطلق و در تمام موارد سبب حيات مى‌باشد بخلاف عبارت مذكور كه اطّراد ندارد زيرا از تعبير در آن نميتوان بدست آورد كه هميشه در قتل حيات مى‌باشد بلكه گاهى چنين بوده مثل قتلى كه بر وجه قصاص و باين عنوان باشد و زمانى نه تنها انفى نيست بلكه ادعى للقتل مى‌باشد همچون قتلى كه از روى ظلم و عدوان واقع شود.

٥- آيه شريفه از تكرار خالى است بخلاف عبارت مذكور چه آنكه عبارت ياد شده مشتمل بر تكرار لفظ قتل مى‌باشد و بديهى است لفظ خالى از تكرار از كلامى كه مشتمل بر آن باشد برتر و بالاتر مى‌باشد اگرچه تكرار در اينكلام مخلّ بفصاحت نباشد.

٦- آيه شريفه از تقدير كلمه محذوف مستغنى است بخلاف عبارت مذكور زيرا تقدير آن: القتل انفى للقتل من تركه مى‌باشد.

٧- آيه شريفه مشتمل بر صنعت مطابقه است بخلاف عبارت مذكور.

صنعت مطابقه عبارتست از جمع بين دو معنائى كه اجمالا مقابل هم باشند مانند جمع بين قصاص و حيات.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: ايجاز القصر: كلمه « قصر » بر وزن « عنب » بوده اگر چه مشهور در آن اينستكه آنرا بفتح قاف و سكون صاد ميخوانند.