شرح المقاصد
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٧ ص
(٥)
١٠ ص
(٦)
١١ ص
(٧)
١٤ ص
(٨)
١٩ ص
(٩)
٢٤ ص
(١٠)
٢٥ ص
(١١)
٢٧ ص
(١٢)
٢٨ ص
(١٣)
٢٩ ص
(١٤)
٣١ ص
(١٥)
٣٧ ص
(١٦)
٤٠ ص
(١٧)
٤٤ ص
(١٨)
٤٦ ص
(١٩)
٤٨ ص
(٢٠)
٥٠ ص
(٢١)
٥٢ ص
(٢٢)
٥٣ ص
(٢٣)
٥٩ ص
(٢٤)
٦١ ص
(٢٥)
٦٢ ص
(٢٦)
٦٣ ص
(٢٧)
٦٣ ص
(٢٨)
٦٤ ص
(٢٩)
٦٥ ص
(٣٠)
٦٧ ص
(٣١)
٧٥ ص
(٣٢)
٧٧ ص
(٣٣)
٨٠ ص
(٣٤)
٨١ ص
(٣٥)
٨٣ ص
(٣٦)
٨٤ ص
(٣٧)
٨٦ ص
(٣٨)
٨٧ ص
(٣٩)
٩٠ ص
(٤٠)
٩١ ص
(٤١)
٩٢ ص
(٤٢)
٩٨ ص
(٤٣)
١٠٤ ص
(٤٤)
١٠٦ ص
(٤٥)
١١١ ص
(٤٦)
١١٤ ص
(٤٧)
١١٤ ص
(٤٨)
١٢٠ ص
(٤٩)
١٢٤ ص
(٥٠)
١٢٥ ص
(٥١)
١٢٦ ص
(٥٢)
١٢٧ ص
(٥٣)
١٢٩ ص
(٥٤)
١٣٢ ص
(٥٥)
١٣٧ ص
(٥٦)
١٣٩ ص
(٥٧)
١٤١ ص
(٥٨)
١٤٥ ص
(٥٩)
١٤٩ ص
(٦٠)
١٥٠ ص
(٦١)
١٥٣ ص
(٦٢)
١٥٧ ص
(٦٣)
١٦٠ ص
(٦٤)
١٦٧ ص
(٦٥)
١٦٩ ص
(٦٦)
١٧٤ ص
(٦٧)
١٧٦ ص
(٦٨)
١٧٩ ص
(٦٩)
١٨٤ ص
(٧٠)
١٨٧ ص
(٧١)
١٩٠ ص
(٧٢)
١٩٦ ص
(٧٣)
١٩٨ ص
(٧٤)
٢٠٠ ص
(٧٥)
٢٠٤ ص
(٧٦)
٢١٩ ص
(٧٧)
٢٢٣ ص
(٧٨)
٢٢٧ ص
(٧٩)
٢٢٩ ص
(٨٠)
٢٣٧ ص
(٨١)
٢٤٩ ص
(٨٢)
٢٥١ ص
(٨٣)
٢٥١ ص
(٨٤)
٢٥٦ ص
(٨٥)
٢٥٩ ص
(٨٦)
٢٦١ ص
(٨٧)
٢٦٣ ص
(٨٨)
٢٦٤ ص
(٨٩)
٢٦٥ ص
(٩٠)
٢٦٦ ص
(٩١)
٢٦٨ ص
(٩٢)
٢٧١ ص
(٩٣)
٢٧٣ ص
(٩٤)
٢٧٦ ص
(٩٥)
٢٧٩ ص
(٩٦)
٢٨٠ ص
(٩٧)
٢٨٢ ص
(٩٨)
٢٨٣ ص
(٩٩)
٢٨٤ ص
(١٠٠)
٢٨٥ ص
(١٠١)
٢٨٦ ص
(١٠٢)
٢٨٨ ص
(١٠٣)
٢٨٩ ص
(١٠٤)
٢٩١ ص
(١٠٥)
٢٩٢ ص
(١٠٦)
٢٩٤ ص
(١٠٧)
٢٩٦ ص
(١٠٨)
٢٩٩ ص
(١٠٩)
٣٠١ ص
(١١٠)
٣٠٢ ص
(١١١)
٣٠٨ ص
(١١٢)
٣١١ ص
(١١٣)
٣١٥ ص
(١١٤)
٣١٧ ص
(١١٥)
٣٢٠ ص
(١١٦)
٣٢٣ ص
(١١٧)
٣٢٥ ص
(١١٨)
٣٢٨ ص
(١١٩)
٣٣٠ ص
(١٢٠)
٣٣٢ ص
(١٢١)
٣٣٥ ص
(١٢٢)
٣٣٧ ص
(١٢٣)
٣٤١ ص
(١٢٤)
٣٤٥ ص
(١٢٥)
٣٤٧ ص
(١٢٦)
٣٥٣ ص
(١٢٧)
٣٦١ ص
(١٢٨)
٣٧٤ ص
(١٢٩)
٣٧٩ ص
(١٣٠)
٣٨١ ص
(١٣١)
٣٨٣ ص
(١٣٢)
٣٨٥ ص
(١٣٣)
٣٨٦ ص
(١٣٤)
٣٨٩ ص
(١٣٥)
٣٩٣ ص
(١٣٦)
٣٩٥ ص
(١٣٧)
٣٩٥ ص
(١٣٨)
٣٩٧ ص
(١٣٩)
٤٠١ ص
(١٤٠)
٤٠٤ ص
(١٤١)
٤٠٧ ص
(١٤٢)
٤٠٩ ص
(١٤٣)
٤٠٩ ص
(١٤٤)
٤٠٩ ص
(١٤٥)
٤١٤ ص
(١٤٦)
٤٣٢ ص
(١٤٧)
٤٤٥ ص
(١٤٨)
٤٥٠ ص
(١٤٩)
٤٥٦ ص
(١٥٠)
٤٥٧ ص
(١٥١)
٤٦١ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص

شرح المقاصد - التفتازاني، سعد الدين - الصفحة ٣٥٦

الثالث: كون جميع الممكنات الواقعة بقدرة اللّه تعالى قديمة لأن المقارن‌ [١] للأزلي أزلي بالضرورة.

فإن قيل: المعتزلة لا يقولون بالقدرة القديمة.

قلنا: لا، بل إنما ينازعون في كونها صفة زائدة على الذات، و لو سلم فيكون إلزاميا.

و الجواب عن الأول بعد تسليم أن معنى‌ [٢] تعلق القدرة الحادثة بالفعل إيجاده هو أن المستحيل إيجاد الموجود بوجود حاصل بغير هذا الإيجاد، و أما بهذا الإيجاد فلا. و عن الثاني أن من يقول بكون القدرة مع الفعل لا يشترط في المكلف به أن يكون مقدورا بالفعل حال التكليف، بل أن يكون جائز الصدور عن المكلف مقدورا له في الجملة كإيمان الكافر، بخلاف خلق الأجسام و نحوه مما لا يصح تعلق قدرة العبد به أصلا، و قريب من هذا ما يقال إن معنى كون المكلف به‌ [٣] مشروطا بالقدرة أن يكون هو أو ضده متعلق القدرة، و هاهنا قد [٤] تعلقت القدرة بترك الإيمان.

و عن الثالث بمنع الملازمة، و إنما يتم لو كانت القدرة القديمة و الحادثة متماثلتين ليلزم من كون الثانية مع الفعل لا قبله، كون الأولى كذلك.

و قد يجاب بأن الكلام إنما هو في تعلق القدرة، و الأزلي إنما هو نفس‌


[١] المقارنة: عملية ذهنية تقوم على ربط موضوع بآخر برابط واحد لاستخلاص أوجه الشبه و الاختلاف بينهما، و قد يشمل هذا الربط موضوعين أو أكثر.

و القضية المقارنة في المنطق: هي القضية التي تدل على أن موضوعا من الموضوعات يتميز بحمل إحدى الصفات عليه بدرجة أكبر أو أصغر من درجة حملها على غيره.

و القضية المقارنة: قضية مركبة من قضيتين مثال ذلك قولنا: إن الألم شر، و ثانيتهما قولنا: إن هذا الشر أعظم الشرور، و البرهان على القضية المقارنة يحتاج إلى البرهان على جزأيها.

[٢] في (أ) بزيادة لفظ (معنى).

[٣] في (ب) بزيادة لفظ (به).

[٤] في (أ) بزيادة لفظ (قد).