پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٨ - شرح و تفسير خوشا به حال آنها كه مشغول اصلاح خويشاند

اين‌ها در برابرش كوچك است. مبادا در دين خدا به رنگ‌هاى مختلف درآييد؛ چرا كه اتحاد و اجتماع در راه حق- هر چند خوشايند شما نباشد- از پراكندگى در راه باطلى كه مورد علاقه شماست بهتر است و خداوند سبحان به هيچ كس، نه از گذشتگان و نه باقى ماندگان به سبب اختلاف و تفرقه، نتيجه خوبى نبخشيده است. اى مردم! خوشا به حال آن كس كه پرداختن به حال خويش او را از توجّه به عيوب مردم باز دارد و خوشا به حال آن كس كه در خانه نشسته، روزى خود را مى‌خورد و به طاعت پروردگارش مى‌پردازد و بر گناه خويش مى‌گريد. چنين كسى به اصلاح خويش مشغول و مردم از دست او در آسايشند.

شرح و تفسير خوشا به حال آن‌ها كه مشغول اصلاح خويش‌اند

در اين بخش از خطبه كه بخش پايانى آن است، امام عليه السّلام به سه موضوع مهم اشاره مى‌كند: يكى اقسام سه گانه ظلم و ديگر موضوع وحدت مسلمين و اهمّيّت آن و سرانجام توجّه به خودسازى به جاى عيب جويى ديگران. بحث‌هايى كه در اين خطبه در مورد مسايل اخلاقى ذكر شد و نصايحى را كه در اين زمينه بيان شد با ذكر اين سه مطلب تكميل مى‌شود.

نخست مى‌فرمايد: «آگاه باشيد! ظلم بر سه گونه است: ظلمى كه هرگز بخشوده نخواهد شد و ظلمى كه بدون كيفر نخواهد بود و ظلمى كه بخشوده مى‌شود و بازخواست ندارد» (ألا و إنّ الظّلم ثلاثة: فظلم لا يغفر، و ظلم لا يترك، و ظلم مغفور لا يطلب).

سپس به شرح هر يك از اين سه قسمت پرداخته، مى‌فرمايد: «اما ظلمى كه بخشوده نخواهد شد، شرك به خداست. خداوند متعال مى‌فرمايد: خدا هيچ گاه شرك به خود را نمى‌بخشد (و كسانى را كه همتايى براى او قرار دهند مشمول عفو نخواهد ساخت)» (فأمّا الظّلم الّذي لا يغفر فالشّرك باللّه، قال اللّه تعالى: «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ»).