پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٢ - شرح و تفسير راه شناخت نيكان و بدان

شرح و تفسير راه شناخت نيكان و بدان‌

در اين بخش از خطبه، امام عليه السّلام براى تكميل آن چه در بخش‌هاى سابق آمد راه شناخت نيكان از بدان را نشان مى‌دهد، مى‌فرمايد: «بدان هر ظاهرى باطنى دارد همانند خود، آن چه ظاهرش پاك و خوب است باطنش نيز پاك و خوب است و آن چه ظاهرش خبيث و بد است باطنش نيز خبيث است» (و اعلم أنّ لكلّ ظاهر باطنا على مثاله، فما طاب ظاهره طاب باطنه، و ما خبث ظاهره خبث باطنه).

اين يك قاعده كلى است كه مى‌تواند در بسيارى از موارد راهگشاى انسان در مسأله شناخت افراد و جوامع بشرى و تشكيلات مختلف اجتماعى و سياسى و عقيدتى باشد (هر چند مانند هر قاعده كلى ممكن است استثناهايى داشته باشد) زيرا معمولا اعمال انسان‌ها بازتاب افكار و اخلاق و صفات درونى آن‌هاست و ظاهر آنان تراوشى از باطن‌شان است؛ همان گونه كه در ضرب المثل معروف نقل شده: «از كوزه همان برون طراود كه در اوست».

بر اين اساس هنگامى كه باطن كسى براى ما مشكوك شود بايد در اعمال او دقت كنيم و از لابه‌لاى آن به باطن او پى ببريم. قرآن مجيد نيز اين حقيقت را در آيات مختلف تأييد كرده و درباره منافقان گاه مى‌فرمايد: «قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ»؛ نشانه‌هاى عداوت آن‌ها از دهان و كلامشان آشكار شده و آن چه در دل‌هايشان پنهان مى‌دارند از آن مهم‌تر است». [١] و در جاى ديگر مى‌فرمايد: «وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ»؛ اگر ما بخواهيم منافقان را به تو نشان مى‌دهيم تا آن‌ها را به قيافه‌هاشان بشناسى، هر چند مى‌توانى آن‌ها را از سخنانشان بشناسى». [٢]

[١] آل عمران، آيه ١١٨.

[٢] محمّد، آيه ٣٠.